Kiedy używać ’til’ a kiedy 'for’ po duńsku?
Podczas nauki języka duńskiego przyimki i wyrażenia przyimkowe bardzo często są solą w oku. Tłumaczenie wyrażeń przyimkowych między językami może się niekiedy zdawać kompletnie nieintuicyjne (i to niezależnie od tego jak podobne są to języki, bo liczne różnice w tym obszarze znajdziemy też między angielskim i duńskim, a nawet między duńskim i norweskim/szwedzkim).
Każdy język ma swoje szczegółowe zasady, mówiące o tym, kiedy powinno się użyć danego przyimka. Czasem też po prostu się natrafi na wyrażenie, które będzie niezależne od jakichkolwiek zasad. Wtedy będzie trzeba się zadowolić starym jak świat wyjaśnieniem – tak się mówi i tyle.
W tym wpisie postaramy się pokazać parę różnic (wszystkich pokazać nikt by chyba nie dał rady) między parą przyimków for oraz til, która zazwyczaj sprawia ogromne kłopoty. A dlaczego jest to aż takim utrapieniem? Głównie dlatego, że w języku angielskim (a wiele osób uczy się duńskiego, znając najpierw angielski) mamy przyimki for i to, ale angielskie for nie zawsze będzie duńskim for, to samo tyczy się angielskiego to i duńskiego til. Jeszcze trudniej sytuacja przedstawia się, kiedy porównujemy polski z duńskim, gdzie til i for będzie się m.in. tłumaczyć na: dla, do, za, przed albo na.
for + zaimek zwrotny VS til + zaimek zwrotny
for + zaimek zwrotny = za/zamiast kogoś albo dla/przed kimś, np.:
Jeg kan tage på biblioteket for dig. – Mogę pójść do biblioteki za ciebie.
Jeg vil gerne læse mit digt op for dig. – Chciałbym tobie (dla ciebie/przed tobą) przeczytać mój wiersz. W drugim przykładzie chodzi o to, że występujemy przed kimś. Możemy też występować przed większą publicznością, np.: Jeg skal optræde for halvfjerds mennesker i aften. – Wieczorem będę występować przed siedemdziesięcioma osobami.
til + zaimek zwrotny = do kogoś albo dla kogoś, np.:
Jeg kan tage på biblioteket til dig. – Mogę pójść do biblioteki do ciebie.
Denne bog fra biblioteket er til dig. – Ta książka z biblioteki jest dla ciebie.
til + miejsce
Jeśli wybieramy się w jakieś miejsce użyjemy przyimka til, np.: Jeg skal til København i morgen. – Jutro wybieram się do Kopenhagi.
for vs til, gdy coś kupujemy
Jeśli chodzi o różnego rodzaje transakcji to użyjemy for, którego odnosi się tutaj do wymiany coś za coś, np.: Jeg gav to kort med fodboldspillere for fem kapsler. – Dałem dwie karty z piłkarzami za pięć kapsli.
Zatem kiedy mówimy o cenie towaru, to różnica między for a til jest minimalna, np.:
Jeg købte en plade chokolade for tyve kroner. – Kupiłem tabliczkę czekolady za dwadzieścia koron. Skupiamy się na wymianie – pieniądze za czekoladę.
Jeg så Marabou på tilbud til femten kroner. – Widziałem Marabou po przecenie za piętnaście koron. Skupiamy się na samej cenie – czekolada jest w cenie piętnastu koron.
for + jakaś grupa docelowa
Kiedy coś jest przekazane dla jakiejś większej grupy odbiorców, to używamy przyimka for, np.:
En bog for begyndere. – Książka dla początkujących.
Aktiviteter for børn. – Zajęcia dla dzieci.
til + jakaś konkretna ilość
Kiedy jakaś rzecz jest przeznaczona dla jakieś konkretnej ilości sztuk/jednostek, to używamy przyimka til, np.:
En bus til halvtreds personer. – Autobus dla pięćdziesięciu ludzi.
for, gdy mówimy o czyimś stanowisku
Kiedy ktoś ma jakieś stanowisko/tytuł/pozycję np. w jakiejś firmie, to używamy przyimka for, np.:
Hun er direktør for vores firma. – Ona jest przewodniczącą naszej firmy.
Pamiętajmy jednak, że w tym przypadku zawsze można to powiedzieć na inne (może prostsze) sposoby, np. za pomocą formy dopełniaczowej (Hun er firmaets direktør) albo za pomocą złożenia (Hun er firmadirektør)
til + wydarzenie/aktywność
Kiedy (regularnie) uczestniczymy w jakichś zorganizowanych wydarzeniach, to używamy przyimka til, np.:
Hvorfor kom du ikke til festen i forgårs? – Dlaczego nie przyszedłeś na imprezę przedwczoraj?
Jeg vil så gerne gå til deres koncert! – Tak bardzo chciałbym pójść na ich koncert!
Han går til fodbold to gange om ugen. – Chodzi na piłkę nożną dwa razy w tygodniu.
er + przymiotnik + til
Kiedy chcemy powiedzieć, że ktoś/coś jest „jakieś” w czymś, to użyjemy przyimka til, np.:
Han er god til at skabe dejlig stemning. – Jest dobry w tworzeniu miłej atmosfery.
’for’ jako 'aby’
Kiedy chcemy powiedzieć, że ktoś/coś może być wykorzystane w jakimś celu, to użyjemy przyimka for, np.:
De spillede musik for at skabe en god stemning. – Puszczali muzykę, aby stworzyć dobrą atmosferę.
rzeczownik + til + rzeczownik
Kiedy „coś jest do czegoś” i określamy to w konfiguracji z dwoma rzeczownikami, to pomiędzy tymi rzeczownikami znajdzie się przyimek til, np.:
Der skal to æg til denne dessert. – Potrzebne będę dwa jajka do tego deseru.
Vil du give mig adgangskoden til dørtelefonen? – Podasz mi hasło do domofonu?