Krótkie i długie przyimki po duńsku
Język duński z jakiegoś powodu lubuje się w przyimkach przestrzennych o wiele bardziej niż język polski. W codziennej duńszczyznie usłyszeć można przykład zdań, gdzie zupełnie normalnym jest użycie przyimka wskazujące na kierunek albo pozycję, podczas gdy po polsku byłoby to często zbędne, np.:
Vi sidder ude i haven – dosł. Siedzimy na zewnątrz w ogrodzie.
Han bor nede/oppe i byen. – dosł. On mieszka na dole/na górze w mieście.
Jeg stiller bogen op på hylden. – dosł. Kładę książkę do góry na półce.
Istotnym jest zatem zaznajomienie się z tymi drobnymi słówkami, jeśli chcemy brzmieć naturalnie posługując się językiem duńskim.
Kolejnym niuansem jest istnienie krótkich i długich przyimków przestrzennych. Czym się one różnią? Zobaczmy na przykładzie zdań z krótkim przyimkiem op i długim przyimkiem oppe:
Du skal gå op ad trappen – Musisz pójść do góry schodami.
VS
Hvor er det? Oppe på loftet. – Gdzie to jest? Na górze na strychu.
Zatem różnica między op a oppe jest taka, że op odnosi się do ruchu w jakimś kierunku, a oppe odnosi się do bycia gdzieś umiejscowionym, do jakiejś statycznej pozycji.
Po polsku ukazujemy tę różnicę to za pomocą wyrażenie przyimkowego, po duńsku zaś odmienia się odmienia się odpowiednio przyimek, czyli w sumie mamy do czynienia z rzadkim przypadkiem, gdzie język polski jest bardziej analityczny a język duński bardziej syntetyczny (jeśli kogoś to interesuje)
Przykłady krótkich i długich przyimków przestrzennych z przykładami zdań:
op vs oppe – do góry, w górę vs na górze:
Du skal gå op ad trappen – Musisz pójść do góry schodami.
VS
Hvor er det? Oppe på loftet. – Gdzie to jest? Na górze na strychu.
ned vs nede – na dole vs w dół:
Han løb ned ad bakken – Pobiegł w dół pagórka.
VS
Jeg har cyklen nede i kælderen – Mam rower na dole w piwnicy.
ind vs inde – do środka vs w środku, wewnątrz:
Må jeg komme ind? – Mogę wejść do środka?
VS
Er der nogen inde i rummet? – Czy ktoś jest (w środku) pokoju?
ud vs ude – na zewnątrz:
Jeg går ud i baghaven. – Idę na zewnątrz na podwórko.
VS
Jeg er ude i baghaven. – Jestem na zewnątrz na podwórku.
hjem vs hjemme – do domu vs w domu (tak, dom może być przyimkiem w języku duńskim)
Jeg skal hjem til Polen næste uge. – W przyszłym tygodniu wracam do domu Polski.
VS
Er hun allerede hjemme? – Czy ona jest już w domu?
hen vs henne – w tę stronę, w kierunku vs tam, w jakimś miejscu (zaznaczmy, że jest to luźne tłumaczenie, gdyż tak naprawdę hen oraz henne są bardzo osobliwym, praktycznie nieprzetłumaczalnymi słówkami, które nie mają żadnego konkretnego odpowiednika w języku polskim)
Jeg går hen til busstoppestedet. – Idę (w kierunku) przystanku autobusowego. Idę na przystanek.
VS
Hvor er hun henne? Hun står henne ved døren. – Gdzie ona jest? On stoi przy drzwiach.