Duńskie książki, które warto poznać
Już swego czasu na tym blogu został opublikowany wpis o duńskiej literaturze (kliknij w link), ale można pewnie sobie łatwo wyobrazić, że jest to temat, który da się jeszcze dalej pociągnąć. Tłumaczeń duńskiej literatury na polskim rynku nie jest mało, zatem z chęcią zaprezentujemy dla was listę dziesięciu autorów i ich książek, które można zakupić albo wypożyczyć po polsku na obszarze Polski.
Spis treści:
- Hans Christian Andersen – Andersen dla dorosłych
- Peter Høeg – Smilla w labiryntach śniegu
- Peer Hultberg – Preludia
- Helle Helle – Prom do Puttgarden / Hafni mówi
- Jonas Eika – Po słońcu
- Charlotte Weitze – Rosarium
- Jonas T. Bengtsson – Submarino / Baśń / Życie Sus
- Olga Ravn – Załoga. Protokół z przyszłości
- Inger Christensen – Alfabet
- Merete Pryds Helle – Piękno ludu
1. Hans Christian Andersen – Andersen dla dorosłych
I jeśli ktoś już zaczął przewracać oczami i mruczeć pod nosem, że co to niby za odkrycie, przecież Andersena zna każdy, po co mi o tym w ogóle mówić itd., itp., to spokojnie! Nie będziemy tutaj wspominać o baśniach. Je rzeczywiście chyba zna każdy, chociaż nie wszyscy z tego samego tłumaczenia. Ciekawym doświadczeniem może być zapoznanie się z najnowszym przekładem powstałym z okazji 200. urodzin H.C. Andersena, bo wierzcie lub nie, ale dopiero w 2006 roku wydano przekład, gdzie baśnie przetłumaczono bezpośrednio z języka oryginału).
Wspomnimy za to o innych dziełach napisanych przez Andersena. Swego czasu pojawiła się seria trzech książek w tłumaczeniu Bogusławy Sochańskiej zatytułowana Andersen dla dorosłych. Tytuł tychże utworów to: Driada i inne opowieści, Piesza podróż oraz Książka z obrazkami bez obrazków. Możemy w nich poznać nową odsłonę Andersena, gdzie pisarz m.in. roztrząsa tematy egzystencjalne oraz przedstawia własne rozważania na temat literatury. Opisywane to wszystko jest za pomocą poetyckiego i humorystycznego języka. Zaskakująca sprawa? Może trochę… ale przecież i w naszej Polsce taki Brzechwa pisał socrealistyczne wiersze ku chwale partii a Tuwim grzecznie, ale stanowczo upraszał żeby go wszyscy pocałowali w dupę.
2. Peter Høeg – Smilla w labiryntach śniegu
Jeden z najpopularniejszych współczesnych pisarzy duńskich. Najsłynniejszą powieścią Høega jest niewątpliwie Smilla w labiryntach śniegu, która została przetłumaczona na paręnaście języków i stała się bestsellerem w latach 90-tych. Smilla w labiryntach śniegu to kryminał, którego główną bohaterką jest Grenlandka. Stara się ona rozwikłać tajemnicę śmierci grenlandzkiego chłopca, którym się opiekowała. Oprócz wątku kryminalnego, książka wprowadza nas także w tematykę alienacji, jaką odczuwają Grenlandczycy muszący odnaleźć się w zupełnie dla nich odmiennym społeczeństwie duńskim. Później wyszła również ekranizacja tej książki.
3. Peer Hultberg – Preludia
Wysoce szanowany w Danii oraz całej Skandynawii twórca – otrzymał m.in. Nagrodę Rady Nordyckiej (większego wyróżnienia dla pisarza w tej części świata już chyba nie ma). Oprócz tego z wykształcenia był doktorem filologii… filologii polskiej.
Fascynacja Hultberga polską kulturą przełożyła się np. na to, że w 1990 zostały wydane Preludia, które opowiadają o dorastaniu Chopina w Warszawie podczas zaboru rosyjskiego. Jest to książka całkiem wymagająca pod względem formy – co rusz zmieniają się perspektywy, historie są opowiadane urywkowo i za pomocą strumieni świadomości, ale jeśli się na to nastawimy, to ów książka staje się bardzo ciekawym doświadczeniem. Polecamy zwłaszcza z Chopinem na słuchawkach.😉
4. Helle Helle – Prom do Puttgarden / Hafni mówi
W Danii praktycznie żywa legenda. W Polsce przetłumaczono dwie jej książki. Prom do Puttgarden w 2010 oraz Hafni mówi w 2025. Te oraz inne jej książki opowiadają przeważnie o codziennym życiu kobiet z duńskiej klasy średniej. Helle Helle uwielbia eksperymentować z językiem. Na przykład powieść pt. de została napisana wyłącznie przy użyciu czasu teraźniejszego. Poza tym jej utwory cechują się niemalże radykalnym minimalizmem. Starałem się to oddać pisząc powyższe zdania. Nie wiem czy mi się udało. Ale starałem się. Bardzo.
5. Jonas Eika – Po słońcu
Jeden z najbardziej obiecujących duńskich pisarzy młodego pokolenia. Na język polski przetłumaczony został zbiór opowiadań Eiki Po słońcu. Utwory charakteryzuje mix realizmu magicznego i science fiction, a zarazem absurd oraz zupełna nieprzewidywalność fabuły. Świat przedstawiony w opowiadaniach Eiki dręczą tak naprawdę problemy współczesnego świata – kapitalizm, globalizm, zmiany klimatyczne… – podniesione są one jednak do poziomu absolutnej groteski. Nic nie obiecujemy, ale można mieć przeczucie, że w przyszłości przetłumaczone zostaną kolejne dzieła Eiki.
6. Charlotte Weitze – Rosarium
Innym przykładem utworu, w którym brutalna rzeczywistość przeplatana z jeszcze brutalniejszą fantazją jest Rosarium Charlotte Weitze. Baśniowa opowieść o trzech pokoleniach kobiet na przestrzeni kilkudziesięciu lat. W trakcie czytania Rosarium przemierzymy praktycznie cały świat, a zaczniemy od Polski – dokładniej od Puszczy Białowieskiej w okresie 2. wojny światowej. Wylądujemy m.in. w klasztorze, gdzie mężczyźni nie mają wstępu, w Ogrodzie Botanicznym w Kopenhadze, na obu krańcach Ameryk… a to wszystko powiązane będzie z niezwykłą symbiozą roślinności i człowieka. W Rosarium konfrontujemy się z wizją świata, gdzie człowiek traci swoją wyobrażoną kontrolę nad naturą.
7. Jonas T. Bengtsson – Submarino / Baśń / Życie Sus
Autor, którego Submarino zostało zekranizowane przez samego Thomasa Vinterberga. Takie wyróżnienie nie zdarza się byle komu. Na język polski przetłumaczone zostały trzy jego książki. Oprócz Submarino była to Baśń oraz Życie Sus. Dzieła Bengtssona nie mają w sobie żadnego tam 💫realizmu magicznego💫. Jest tylko realistyczny realizm pełen bolączek trapiących osoby z nizin społecznych. Do tego u Bengtssona nigdy nie zabraknie poważnych przestępstw, narkotyków, chorób psychicznych i innych tego typu przyjemności. Polecamy😘
8. Olga Ravn – Załoga. Protokół z przyszłości
Wspominając o Oldze Ravn przenosimy się ponownie do klimatów bardziej fantastycznych, gdyż jej Załoga. Protokół z przyszłości to książka łączącą elementy dystopii i science fiction. W tym krótkim opowiadaniu pisanym z perspektywy licznych pracowników statku kosmicznego, którym zamiast imion przydzielone są jedynie numery seryjne, stajemy przed zagadką, czy mamy w danym momencie do czynienia z człowiekiem czy z humanoidem podobnym do człowieka.
Książka – jak to z dystopiami zazwyczaj bywa – jest tak naprawdę komentarzem na temat obecnych problemów poprzez wyolbrzymienie ich do ekstremum. W przypadku książki Ravn jest to przede wszystkim krytyka współczesnego podejścia do pracy oraz do biurokratycznych systemów rządzących naszym społeczeństwem… więc trochę jak u Kafki sto lat temu.
9. Inger Christensen – Alfabet
Gigantka duńskiej literatury. Widziała świat jak nikt inny. Pisała też jak nikt inny. Postmodernistka zafascynowana naukami ścisłymi. Czemu pisanie takich cząstkowych zdań idzie mi teraz lepiej niż przy Helle Helle? Nie wiem. Pewnie dlatego, że siedzę przy tym wpisie już z trzy godziny.
Zarówno w Danii jak i na całym świecie była wielce szanowaną wierszopisarką, prozaiczką oraz eseistką. Christensen przetłumaczono na ponad trzydzieści języków, a po jej śmierci zagraniczne media ubolewały nad faktem, że nigdy nie otrzymała Nagrody Nobla.
Jej zainteresowanie naukami ścisłymi – zwłaszcza matematyką – uwidacznia się w tomiku poezji pt. Alfabet, gdzie w ramach formalnego eksperymentu Christensen podporządkowuję każdą stronę kolejnej literze alfabetu oraz… ciągowi Fibonacciego, który dyktuje liczbę wersów w w każdym następnym wierszu.
10. Merete Pryds Helle – Piękno ludu
W 2022 roku wydano jej fantastyczną powieść Piękno Ludu w tłumaczeniu Justyny Haber-Biały. W bezkompromisowy i skrupulatny sposób opisane jest tam życie na duńskiej prowincji w czasach 2. wojny światowej oraz nie zawsze usłane różami życie duńskiej klasy średniej po wojnie.
Fabuła skupia się przede wszystkim na Marie, której losy śledzimy na różnych etapach jej życia – od jej trudnego dorastania na wsi na wysepce Langeland, aż po wyprowadzkę do Kopenhagi, gdzie zostaje uwikłana w toksyczny związek.