KO–kysymys w języku fińskim
W dzisiejszym wpisie wyjaśniamy, jak konstruować pytania po fińsku – czyli, innymi słowy, jak działa zasada KO–kysymys w języku fińskim.
Tuletko mukaan? Ajatko sinä autoa? Opiskeleeko hän suomea?
– Co łączy te pytania? W każdym z nich do czasownika dodany został przyrostek „–ko”. Przyrostek ten na język polski można przetłumaczyć jako “czy?”.
Język polski radzi sobie zupełnie dobrze z tworzeniem pytań bez użycia słówka “czy?”. Inaczej jest jest jednak w języku fińskim. Jeśli pytanie nie zawiera jednego z tzw. kysymyssanat (czyli dosłownie słów pytających, jak np. mitä? – co?, milloin? – kiedy?, miksi? – dlaczego?), stworzenie pytania bez słówka “czy?” jest w języku fińskim całkowicie niemożliwe.
Co to oznacza w praktyce? W zdecydowanej większości zadawanych przez nas pytań zmuszeni będziemy do dodania cząstki „–ko” lub „–kö” po czasowniku. O jakich zasadach musimy pamiętać, stosując tę konstrukcję?
Jak odmieniać czasowniki w języku fińskim?
Kluczowa przy omawianiu tego zagadnienia jest znajomość zasad odmiany czasownika. Polega ona na dodaniu do rdzenia* czasownika końcówki osobowej:
w “minä” dodajemy literę “n”, np. minä ajan
“sinä”: dodajemy literę “t”, np. sinä ajat
“hän”: podwajamy samogłoskę, która została na końcu**, np. hän ajaa
“me”: dodajemy “–mme”, np. me ajamme
“te”: dodajemy “–tte”, np. te ajatte
“he”: dodajemy “–vat”/”–vät”, np. he ajavat.
*To, jak wyglądać będzie rdzeń, różni się zależnie od tego, z jakim typem czasownika mamy do czynienia. Jeśli chcesz poczytać więcej o typach czasownika, kliknij tutaj.
**z wyjątkiem typu 2. czasownika.
Po odmianie czasownika przez osobę pozostało nam już dopisać cząstkę “–ko”/”–kö”. Poniżej podajemy przykład z czasownikiem “ajaa”.
minä ajan → ajanko minä
sinä ajat → ajatko sinä
hän ajaa → ajaako hän
me ajamme → ajammeko me
te ajatte → ajatteko te
he ajavat → ajavatko he
Vokaaliharmonia
To kolejna zasada, o której musimy pamiętać w temacie KO–kysymys. Zasady jej działania możesz przypomnieć sobie, klikając tutaj.
W skrócie możemy powiedzieć: to, czy do odmienionego czasownika dopiszemy cząstkę “–ko” czy też “kö”, zależy od tego, jakie zawiera on samogłoski (przednie / tylne / neutralne).
Dlatego też mówimy “ajatko”, ale również “syötkö”.
Szyk zdania
Ostatnią (łatwą ;)) do zapamiętania zasadą w temacie KO–kysymys jest zmiana szyku zdania w pytaniach. Zamianie ulegnie miejsce orzeczenia (czasownika): znajdzie się on na samym początku pytania, następnie pojawi się podmiot (wykonawca czynności), a dopiero potem reszta zdania.
Spójrzmy na przykłady poniżej, gdzie ze zdania oznajmującego stworzymy pytanie.
Sinä syöt leipää. – Ty jesz chleb.
Syötkö sinä leipää? – Czy ty jesz chleb?
Podsumowując: stworzenie pytania w j. fińskim składa się z dwóch kroków:
1) Zamieniamy kolejność rzeczownika z czasownikiem w zdaniu.
2) Do czasownika odmienionego przez osobę dodajemy –ko/–kö.