Nynorsk i bokmål: dlaczego norweski ma dwa języki urzędowe?
Kiedy myślimy o Norwegii, od razu przychodzą nam na myśl spektakularne fiordy, wikingowie i świetne łososie. Rozpoczynając kurs norweskiego, niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że Norwegowie posługują sie nie jednym, a dwoma językami urzędowymi. A w zasadzie, dwoma oficjalnymi standardami języka norweskiego: nynorsk i bokmål. Dlaczego? Tego dowiesz się w tym wpisie!
Trochę historii
Żeby zrozumieć, dlaczego Norwegia ma dwa standardy języka pisanego, musimy się cofnąć czasie. Przez 434 lata, konkretnie od roku 1536 do 1814, Dania i Norwegia były jednym krajem. Z czasem Norwegia coraz bardziej traciła na znaczeniu politycznym, a Duńczycy przejęli kontrolę nad instytucjami i językiem. Duński stał się oficjalnym językiem pisanym, a przez kilka wieków urzędnicy i elity posługiwali się właśnie nim, podczas gdy ludzie na wsi dalej mówili swoimi dialektami.
Dopiero w 1814 roku, kiedy Norwegia odzyskała niepodległość (a potem trafiła pod władzę Szwecji), w kraju zaczęto się zastanawiać: „Hej, a może by tak mieć swój własny, norweski język?” Wtedy narodził się romantyczny ruch narodowy, który wzbudził w Norwegach pragnienie, by zrzucić „duński cień” i odbudować swoją tożsamość. Problem polegał na tym, że pomysłów na język norweski było kilka.
Dwa pomysły na norweski
Na scenę weszli dwaj panowie z zupełnie różnymi pomysłami. Pierwszy z nich, Knud Knudsen, uważał, że najlepszym rozwiązaniem byłoby przerobić duński na norweską modłę. Proponował on, aby dostosować język duński do norweskiej ortografii i wymowy. Jego pomysł to podstawa dzisiejszego bokmål.
Z kolei Ivar Aasen miał inne podejście. Uważał, że zamiast „łatanej” wersji duńskiego, Norwegia potrzebuje czegoś bardziej autentycznego. Dlatego podróżował po kraju, zbierając różne dialekty, zwłaszcza z zachodniej Norwegii, i stworzył na ich podstawie nowy język – nynorsk.
Jak to działa dzisiaj?
Od 1885 roku oba języki funkcjonują jako równoważne formy urzędowe, a w 1929 roku Stortinget (norweski parlament) przyjął współczesne nazwy: bokmål i nynorsk.
Każda gmina w Norwegii może zdecydować, którego języka używać w swoich dokumentach. 119 z nich wybrało bokmål, 88 nynorsk, a 150 jest neutralna językowo – co w praktyce oznacza, że używają bokmåla.
Stąd wiemy, że jedynie około 10-15% Norwegów mieszka na terenach, gdzie oficjalną formą jest nynorsk.
Co wybrać?
Jeśli dopiero planujesz rozpocząć swoją przygodę z norweskim, lepszym wyborem będzie bokmål. Większość materiałów przeznaczonych do nauki języka jest opracowywana właśnie w tym wariancie i, jak już wiesz, posługuje się nim zdecydowana większość populacji Norwegii. Wyjątkiem moze być sytuacja, w której planujesz przeprowadzkę do części kraju, w którym nynorsk jest bardziej popularny.
A co z językiem mówionym?
To, że Norwegowie mają dwa języki pisane, nie znaczy, że tak samo mówią. Dialekty norweskie są niesamowicie zróżnicowane, więc w zależności od regionu, mieszkańcy mogą brzmieć zupełnie inaczej. Przyjmuje się, że na terenie Norwegii można wyróżnić około 400 różnych dialektów, jednak jest to liczba szacunkowa.
O ile w Polsce także mamy nasze własne dialekty, to podchodzimy do nich zupełnie inaczej niż Norwegowie. Dialekty norweskie mają bardzo wysoki status i uważa się je za ważny symbol tożsamości. Używane są one na codzień, również w oficjalnych przemówieniach, w telwizji czy podczas rozmów o charakterze urzędowym (np. podczas obrad Stortingu).
O dialektach pisaliśmy już wcześniej we wpisie: Dialekty w Norwegii. Jeśli jest to temat, który cię interesuje, to serdecznie zapraszam do lektury!