Odwrotna zmiana stopnia

Na czym polega tradycyjna zmiana stopnia (suora astevaihtelu), nazywana również kpt-vaihtelu lub astevaihtelu? W skrócie chodzi o to, że w formie podstawowej danego słowa, np. w mianowniku (dla rzeczowników, przymiotników, liczebników) czy w bezokoliczniku (dla czasowników) mamy zawsze do czynienia z MOCNYM wariantem głoski, natomiast w odmianie przez przypadki czy przez osoby, będziemy mieli do czynienia z wariantem SŁABYM. Jeśli chcesz dokładnie przypomnieć sobie, na czym polega zmiana stopnia, kliknij tutaj.

Czym w takim razie jest odwrotna zmiana stopnia (käänteinen astevaihtelu)? Zachodzi ona w niektórych sanatyypit, czyli szczególnych grupach słów, które wyróżnia nietypowa odmiana (np. w słowach zakończonych na -e, -in, -as, -ton, -tar, -is oraz w czasownikach typu 3 i 4. Jak sama nazwa wskazuje, zmiana stopnia będzie się wtedy odbywała w odwrotną stronę, niż „normalnie”. Poniżej zamieszczamy tabelkę, w której widać zmiany, jakie będą zachodzić przy odwrotnej zmianie stopnia (jeśli chcesz porównać ją z tradycyjną zmianą stopnia, polecamy znów nasz starszy wpis: Zmiana stopnia w języku fińskim).

• k → kk 
• p → pp 
• t → tt 
• – → k 
• v →  p 
• d → t
• ng → nk 
• mm → mp 
• ll → lt 
• nn → nt 
• rr → rt 

Jak więc stosować odwrotną zmianę stopnia? W przypadku słów zakończonych na -e, -in, -as, -ton, -tar, -is (rzeczowników, przymiotników, liczebników…) w formie podstawowej słowa będziemy mieć do czynienia z wariantem słabym głoski, a dopiero w odmianie przez przypadki zmieni się on w wariant mocny (z wyjątkiem partitiivi, gdzie stopień pozostanie słaby).

Poniżej pokazujemy, jak będzie to działać, na przykładzie słowa vaate (ubranie):

vaate

vaatteen

vaatetta

vaatteessa

vaatteesta

vaatteeseen

vaatteella

vaatteelta

vaatteelle

vaatteena

vaatteeksi

vaatteetta

Na powyższych przykładach widać, że jedynie mianownik (forma podstawowa) posiada stopień słaby, a pozostałe formy (z wyjątkiem partitiivi) – stopień mocny.

A jak wygląda to w przypadku czasowników?

Tu zasady są również dosyć nietypowe: w bezokoliczniku (formie podstawowej) mamy to czynienia ze stopniem słabym, natomiast wszystkie formy osobowe będą zawierały stopień mocny.

Poniżej prezentujemy to zjawisko na przykładzie czasownika kuunnella (słuchać):

minä kuuntelen

sinä kuuntelet

hän kuuntelee

me kuuntelemme

te kuuntelette

he kuuntelevat