Zmiana stopnia w języku fińskim

Zmiana stopnia w języku fińskim to jedno z podstawowych zagadnień w fińskiej gramatyce. W dzisiejszym wpisie przyjrzymy się temu, czym dokładnie jest i jakie zasady nią kierują.

Zmiana stopnia, czyli po fińsku astevaihtelu (aste – stopień, vaihtelu – zmiana) nazywana jest również kpt–vaihtelu. To dlatego, że najbardziej charakterystyczna jest właśnie dla głosek k, p oraz t. O co chodzi w tym zjawisku?

W języku fińskim pewne zbitki głosek w odmianie przez przypadki (dla rzeczowników, przymiotników, liczebników) lub w odmianie przez osoby (dla czasowników) zmieniają się w inne.

A dokładniej: istnieje zestaw głosek lub zbitek głosek (zamieszczony poniżej), z których każda ma 2 warianty: mocny (vahva) oraz słaby (heikko). Na ogół* punkt wyjściowy, tj. np. rzeczownik w mianowniku czy też czasownik w bezokoliczniku zawiera mocny wariant głoski (np. kukka – kwiat, kirjoittaa – pisać). Forma odmieniona zawiera już wariant słaby (np. kukka → kukan, kirjoittaa → kirjoitan).

Zjawisko to podobne jest do oboczności w języku polskim (np. ręka → ręce, k → c).

Poniżej wymieniamy, jakie dokładnie głoski podlegają zmianom.

kk k (np. kukka → kukan)

pp p (np. loppu → lopussa)

tt t (np. tyttö → tytön)

k (np. Turku → Turussa)

p   v (kylpy → kylvyssä)

t d (äiti → äidin)

nk ng (Helsinki → Helsingissä)

mp mm (rumpu → rummussa)

lt ll (kulta → kullan)

nt nn (asunto → asunnossa)

rt rr (parta → parrassa)

lke lje (sulkea → suljen)

rke rje (särkeä → särjen)

Żeby w pełni zrozumieć zjawisko zmiany stopnia, należy zapoznać się z dodatkowymi regułami, które wymieniamy poniżej:

  • W rzeczownikach (oraz przymiotnikach, liczebnikach…) tylko mianownik będzie miał stopień mocny. Dla prawie wszystkich pozostałych przypadków (z wyjątkiem m.in. partitiivi i illatiivi) będzie to stopień słaby.
  • W czasownikach: stopień mocny będzie miała tylko 3. osoba liczby pojedynczej i 3. osoba liczby mnogiej. Pozostałe osoby będą mieć stopień słaby.
  • Kombinacje sk, sp, st oraz tk nie podlegają zmianie stopnia (np. matka → matkan; ze słowa “matka” nie możemy zrobić “matan”, mimo że jest tam litera k).
  • Kombinacja hk odmienia się nieregularnie: sähkö → sähkön.
  • Wyrazy aika i poika odmieniają się nieregularnie: aika → ajan i poika → pojan.
  • Przed podwójną samogłoską nie zachodzi zmiana stopnia (vapaa → vapaan, keittiö → keittiön).
  • W niektórych wyrazach, głównie pochodzenia obcego, zmiana stopnia nie zachodzi (auto → auton, söpö → söpön, muki → mukin).
  • W fińskich imionach zmiana stopnia zachodzi tylko wtedy, kiedy mamy kk, pp albo tt (Mikko → Mikon, Teppo → Tepon, Pentti → Pentin), ale z pozostałymi głoskami/zbitkami głosek (które normalnie podlegałyby zmianie stopnia) już nie. Np. nie poleca się mówić Satu → Sadun, raczej Satu → Satun).
  • Przed sufiksami pozesywnymi (= końcówką, którą doklejamy do słowa, żeby wyrazić przynależność, np. äiti – mama, äitini – moja mama) nie zachodzi zmiana stopnia: äiti → äitini (nie: äidini).

*istnieje również zjawisko nazywane odwrotną zmianą stopnia. Punktem wyjściowym będzie wtedy stopień słaby (np. dla rzeczowników zakończonych na -e: lääke → lääkkeen). Omawiane jest jednak zwykle na dalszym etapie nauki. W dzisiejszym wpisie skupiamy się jedynie na podstawach.

Mamy nadzieję, że powyższe zasady pomogą Ci zrozumieć,  czym jest zjawisko zmiany stopnia. Pamiętaj również, że harjoitus tekee mestarin – ćwiczenie czyni mistrza, a zmiana stopnia w języku fińskim to zagadnienie, które najlepiej ćwiczyć w praktyce. Z czasem zaczniesz stosować się do jego reguł automatycznie!

Na naszym Instagramie, TikToku oraz YouTubie znajdziesz również inne przydatne wskazówki dotyczące nauki języka. Koniecznie nas tam odwiedź!

Chcesz zapisać się na kurs fińskiego? Napisz do nas na biuro@mester.pl

Kategorie wpisów