Czasowniki frazowe w języku duńskim
Na początek wytłumaczmy może czym w ogóle są czasowniki frazowe:
Są to konstrukcje, które składają się z dwóch lub więcej słów – czasownika + przyimka lub przysłówka. Takie połączenie tworzy nowe idiomatyczne znaczenie, które jest niezależne od pojedynczych słów.
Identyczny typ konstrukcji występuje w języku angielskim, np. give up = poddawać się (a nie dosłownie „dawać do góry”) albo find out = zrozumieć / dowiedzieć się (a nie dosłownie „znaleźć na zewnątrz”).
Czasowniki frazowe występują również w języku duńskim i – podobnie jak w języku angielskim – są dużym utrapieniem dla uczących się, bo połączenia słów przy takich konstrukcjach często zdają się być zupełnie bez sensu. Lecz zapoznanie z nimi jest kwestią kluczową, gdyż są one bardzo powszechne w codziennym języku.
No bo dlaczego w sumie sige op (powiedzieć + do góry) = zwolnić się albo finde på (znaleźć + na) = wymyślić coś? Tak naprawdę rozmyślanie nad sensem tego typu wyrażeń może tylko nas przyprawić o ból głowy.
Ból sprawia mówienie czegoś takiego, gdyż najchętniej by się wszystko wytłumaczyło najlepiej jak się tylko da, ale w przypadku czasowników frazowych niestety trzeba polecieć klasycznym: To trzeba wykuć. Mamy nadzieję, że tenże wpis pomoże wam w tym wymagającym zadaniu.❤️😊
Poniżej przedstawiamy listę wybranych czasowników frazowych w języku duńskim:
- at arbejde over (dosł. pracować + nad) – mieć nadgodziny
Jeg har overhovedet ikke lyst til det, men min chef har sagt, at jeg skal arbejde over i dag. – W ogóle nie mam na to ochoty, ale mój szef kazał mi dzisiaj zostać po godzinach.
- at bede om (dosł. prosić + o) – prosić o
Må jeg bede dig om hjælp? – Mogę prosić cię o pomoc?
- at blive ved (dosł. zostawać + przy) – kontynuować
Du bliver ved med at sige det, men det passer ikke. – Ciągle to powtarzasz, ale to nieprawda.
- at finde på (dosł. znaleźć + na) – wymyślić coś
Kan du finde på noget at spise i dag? – Czy możesz wymyślić coś do jedzenia na dzisiaj?
- at finde sig i (dosł. znaleźć + się + w) – zgadzać się na coś; godzić się na
Jeg vil ikke finde mig i dine løgne! – Nie godzę się na twoje kłamstwa!
- at finde ud af (dosł. znaleźć + na zewnątrz + od) – zrozumieć coś; rozwiązać coś; poradzić sobie
Jeg ved, at det kan være svært til tider, men vi skal nok finde ud af det. – Wiem, że czasami potrafi być ciężko, ale na pewno sobie z tym poradzimy.
- at få til (dosł. dostać + do) – doprowadzić do; nakłonić do; zdołać; sprawić
Jeg kan ikke få min hund til at lade være med at tisse i huset. – Nie mogę sprawić, żeby mój pies przestał sikać w domu.
- at give efter (dosł. dać + potem) – ulec
Barnet bad sin far om at købe ham slik, og faren gav efter. – Chłopiec poprosił ojca, żeby kupił mu słodycze, a ojciec uległ.
- at give op (dosł. dać + do góry) – poddać się
Du må ikke give op! Du må blive ved! – Nie możesz się poddać! Musisz kontynuować!
- at give sig til (dosł. dać + się + do) – wziąć się za coś; oddać się czemuś
Hun åbnede bogen, og gav sig til at læse. – Otworzyła książkę i oddała się lekturze.
- at gå af (dosł. iść + od) – odejść; skończyć
Han er kun halvtreds, men han vil helst allerede gå af. – Ma dopiero pięćdziesiąt lat, ale najchętniej już by odszedł (na emeryturę).
- at gå over (dosł. iść + nad) – przejść; minąć
Jeg har lige taget nogle piller. Nu skal man bare håbe på, at hovedpinen går over. – Właśnie wziąłem tabletki. Teraz pozostaje tylko mieć nadzieję, że ból głowy minie.
- at handle om (dosł. działać + o) – być o; tyczyć się
Hvad handler filmen om? – O czym jest ten film?
- at have brug for (dosł. mieć + użycie + dla) – potrzebować
Jeg har brug for din hjælp. – Potrzebuję twojej pomocy.
- at have råd til (dosł. mieć + rada + do) – mieć pieniądze na coś; stać na
Jeg har brug for en ny bil, men jeg har ikke råd til den. – Potrzebuję nowego samochodu, ale nie stać mnie na niego.
- at holde af (dosł. trzymać + od) – lubić kogoś/coś
Du er sgu min ven! Jeg holder da rigtig meget af dig! – Jesteś przecież moim kumplem! Naprawdę bardzo cię lubię!
- at holde op (dosł. trzymać + do góry) – przestać
Hold op med at bande så meget! – Przestań tyle przeklinać!
- at holde ud (dosł. trzymać + na zewnątrz) – wytrzymać
Du skal holde ud! Du har kun tre armbøjninger tilbage! – Musisz wytrzymać! Zostały ci już tylko trzy pompki!
- at høre op (dosł. słyszeć + do góry) – skończyć się
TV-kanalen hører op med at udsende programmet. – Kanał telewizyjny przestaje nadawać ten program.
- at høre til (dosł. słyszeć + do) – należeć do
Per hører blandt andet Red Warszawa og Volbeat, så han hører til metal-subkulturen. – Per słucha między innymi Red Warszawa i Volbeat, więc należy do subkultury metalowej.
- at komme an på (dosł. przyjść + przy + na) – zależeć; być zależnym
Jeg vil meget gerne tage på stranden, men alt kommer an på vejret. – Bardzo chciałbym wybrać się na plażę, ale wszystko zależy od pogody.
- at komme noget til (dosł. przyjść + coś + do) – stać się
Han faldt ned lige på hovedet, men heldigvis kom han ikke noget alvorligt til. – Upadł prosto na głowę, ale na szczęście nic poważnego mu się nie stało.
- at lave om på (dosł. robić + dookoła + na) – zmienić; przerobić
Min datter er lige blevet syg, så jeg er nødt til at lave om på planerne lidt. – Moja córka właśnie zachorowała, więc muszę trochę zmienić plany.
- at passe på (dosł. dbać + na) – dbać; uważać; zajmować się
Pas på, når det er mørkt udenfor! – Uważaj, gdy jest ciemno na zewnątrz!
Lone passer på sin kolonihave hver weekend. – Lone dba o swój ogródek działkowy w każdy weekend.
- at regne med (dosł. liczyć + z) – liczyć na; zakładać
Jeg regner med, at det ikke vil regne i dag. – Zakładam, że dzisiaj nie będzie padać deszcz.
- at regne ud (dosł. liczyć + na zewnątrz) – domyślić się; dojść do czegoś; przewidzieć
Om det regner i dag, er ikke at regne ud. – Czy będzie dzisiaj padać deszcz, jest nie do przewidzenia.
- at se frem til (dosł. patrzeć + do przodu + do) – wyczekiwać czegoś
Jeg ser frem til at mødes med ham. – Wyczekuję spotkania z nim.
- at se op til (dosł. patrzeć + do góry + do) – podziwiać kogoś
Anton drømmer om at blive basketballspiller i fremtiden, så selvfølgelig ser han op til Lebron James. – Anton marzy o tym, by w przyszłości zostać koszykarzem, więc oczywiście podziwia LeBrona Jamesa.
- at sige fra (dosł. powiedzieć + od) – odmówić
Man må turde sige fra, hvis man ikke orker noget. – Trzeba mieć odwagę odmawiać, jeśli nie ma się na coś siły.
- at sige op (dosł. powiedzieć + do góry) – zwolnić się; zostać zwolnionym
Jeg færdig med dette lortearbejde, jeg siger op! – Mam dość tej cholernej roboty, rzucam to!
- at sige til (dosł. powiedzieć + do) – dać znać
Hvis du har brug for hjælp, sig bare til! – Jeśli potrzebujesz pomocy, daj znać!
- at slå til (dosł. uderzyć + do) – skorzystać z okazji; zaatakować; powieść się
Hvis du vil købe den billigere, skal du slå til nu. – Jeśli chcesz kupić to taniej, musisz skorzystać z okazji teraz.
Sygdommen slog pludselig til. – Choroba nagle zaatakowała.
Planen slog til. – Plan zadziałał.
- at sove over (dosł. spać + nad) – zaspać
Selvom han har sat ti vækkeure, så vil han sikkert alligevel sove over. – Mimo że nastawił sobie dziesięć budzików i tak pewnie zaśpi.
- at springe over (dosł. skakać + nad) – pomijać coś
Det er ligegyldigt, spring det over. – To jest nieważne, pomiń to.
- at søge/lede efter (dosł. szukać + potem) – szukać (czegoś co się zgubiło)
Hvorfor kan du ikke bare lægge dine nøgler på ét sted, så du ikke behøver søge/lede efter dem hver eneste gang?! – Dlaczego po prostu nie możesz położyć kluczy w jednym miejscu, żeby nie musieć ich za każdym razem szukać?!
- at tænke over (dosł. myśleć + nad) – przemyśleć coś; zastanowić się
Jeg ved ikke, om det er en god idé. Jeg skal lige tænke over det. – Nie wiem, czy to dobry pomysł. Muszę to przemyśleć.
- at tænke på (dosł. myśleć + na) – myśleć o
Morten kan ikke lade være at tænke på pigen, han så i toget. – Morten nie może przestać myśleć o dziewczynie, którą widział w pociągu.
- at tænke sig om (dosł. myśleć + się + dookoła) – przemyśleć ponownie
Er du sikker på, det er rigtigt. Du har stadigvæk tid til at tænke dig på. – Jesteś pewien, że to właściwa decyzja? Nadal masz czas, żeby to jeszcze raz przemyśleć.