Partie polityczne w Danii
W tym wpisie przygotowaliśmy uwielbiany przez wszystkich temat do codziennych dyskusji – politykę.
Nakreślimy obecną sytuację polityczną w Danii poprzez zaprezentowanie wszystkich partii, które mają mandaty w duńskim parlamencie zwanym Folketinget. A partii do zaprezentowania trochę będzie – A.D. 2025 jest ich aż 16 (no dobrze… 12 jeśli odejmiemy partie z Wysp Owczych i Grenlandii, ale to nadal bardzo dużo). Nie zabraknie również paru istotnych informacji historycznych, które pomogą lepiej zrozumieć współczesny stan polityki duńskiej. Pokażemy wam także najważniejsze osoby związane z danymi partiami politycznymi.
A jeśli chcesz się dowiedzieć więcej o duńskiej historii i postaciach, których miały wpływ na bieg dziejów, to zachęcamy do przeczytania wpisu o ważnych postaciach w historii Danii.
Folketinget ma swoją siedzibę w dawny zamku królewskim, Christiansborgu, w samym sercu Kopenhagi.
1. Socialdemokratiet (Socjaldemokracja)
Partia z największymi sukcesami w historii Danii. Zwycięzcy ostatnich wyborów parlamentarnych w 2022 i wielu, wielu poprzednich. To właśnie tę partię reprezentuje obecna premierka Danii – Mette Frederiksen.
Początki Socjaldemokracji sięgają 1871, kiedy w Danii powstało Den Internationale Arbejdforening for Danmark jako oddział Pierwszej Międzynarodówki. Pierwszy raz dostali się do Folketingu w 1884.
To dzięki Socjaldemokracji powstał duński model państwa dobrobytu, który w bardzo dużym skrócie oznacza, że państwo stara się chronić obywatela przed nieuniknionymi konsekwencjami bycia częścią gospodarki rynkowej, np. poprzez zapewnienie bezpłatnej opieki zdrowotnej czy wsparciem socjalnym w razie niewystarczających dochodów. System ten jest także głównym powodem, dlaczego podatki w Danii są tak wysokie – coś za coś.
Ideologicznie partia czerpała inspiracje z marksizmu, ale z biegiem dekad ich podejście polegało coraz bardziej na próbie pogodzenia polityki społecznej z zachodnim kapitalizmem. Więc jeśli sobie wyobrazimy, że mamy cytrynę, która nazywa się „Karol Marks” i zrobimy z niej lemoniadę, to Socjaldemokracja będzie napojem rozcieńczonym 10 litrami wody. Współczesnym Socjaldemokratom jest zatem bliżej środka niż lewej strony.
Mette Frederiksen – obecna premier Danii
_(cropped).jpg)
Stauning albo chaos. Głosuj na Socjaldemokrację! Legendarny plakat wyborczy 1935. Thorvald Stauning był najdłużej rządzącym premierem w historii Danii.
2. Venstre (Lewica)
Na początku XXw. najpopularniejsze ugrupowanie w Danii. Potem zaś – mniej więcej od lat 20. –musieli na bardzo długi czas uznać wyższość Socjaldemokracji.
Jednak w 2001 – po 80 latach hegemonii Socjaldemokratów – udało im się otrzymać największą liczbę głosów i stworzyć własny rząd. Najwyraźniej Venstre służą początki stuleci.
Po wyborach w 2022 Venstre tworzy koalicję rządzącą wraz z Socjaldemokracją oraz Partią Umiarkowanych i jest to połączenie, o którym nikt przedtem by nawet nie śmiał pomyśleć.
Nazwa Venstre, czyli Lewica, nie odnosi się do lewicy czerwonej i socjalistycznej, a do lewicy liberalnej i wolnościowej, która stawia potrzeby jednostki ponad potrzeby systemu. Warto o tym wspomnieć, bo nazewnictwo w tym przypadku może być nieoczywiste.
Venstre jest określana jako borgerligt parti, co można luźno przetłumaczyć jako ’partia mieszczańska’.
Obecną ideologię partii można określić jako konserwatywny liberalizm albo centroprawicę.
Venstre miała w swoich szeregach aż 11 premierów, w tym dwóch w XXI w. – Anders Fogh Rasmussen (który potem pełnił funkcję sekretarza generalnego NATO) oraz Lars Løkke Rasmussen (który jednak w pewnym momencie pokłócił się z resztą członków i stworzył nową partię; tę którą opiszemy w następnym punkcie).
Anders Fogh Rasmussen – premier Danii w latach 2001-2009
3. Moderaterne (Umiarkowani)
Bardzo świeża sprawa. Partia powstała w 2021 roku i już w pierwszych wyborach mogła ogłosić sukces, gdyż stając się trzecią największą partią stali się częścią rządu koalicyjnego. Umiarkowani mają tam za zadanie pełnić funkcję pewnego rodzaju spoiwa, który łączy centrolewicową Socjaldemokrację i centroprawicową Venstre.
Pomimo swojego krótkiego żywota Umiarkowani mają już za sobą dwa poważne skandale – jeden powiązany był z kulturą pracy w partii, która okazała się być przesiąknięta mobbingiem i seksizmem, drugi skandal tyczył się jednego z członków partii, Mike’a Fonseci, który za idealną kandydatkę na partnerkę uznał… piętnastolatkę. Do tego została nagrana rozmowa między nim a Larsem Løkke Rasmussenem, w której przewodniczący partii próbował wyciszyć sprawę wykupując sobie milczenie u Fonseci.
Lars Løkke Rasmussen – przywódca partii Umiarkowanych, premier Danii z ramienia Venstre w latach 2009-2011 oraz 2015-2019
4. Det Konservative Folkeparti (Konserwatywna Partia Ludowa)
Partia powstała w 1915 na bazie innej partii – Højre, czyli Prawicy i która stanowiła wtedy przeciwwagę dla Lewicy czyli Venstre.
Konserwatyści – jak nazwa na to wskazuje – prezentuje poglądy konserwatywne, a dokładniej socjalnokonserwatywne i narodowokonserwatywne. Chociaż w sumie jak się już przekonaliście i za chwilę znowu przekonacie, w Danii nazwy partii to sprawa nie aż tak oczywista.
Nie jest to partia skrajnie prawicowa – są na pewno bardziej na prawo niż Venstre, ale nie aż tak bardzo jak Dansk Folkeparti albo Danmarksdemokraterne. Det Konservative Folkeparti przywiązuje przede wszystkim wagę do wartości, które uznaje za kulturowe zakorzenione w duńskiej tradycji, tj. narodu, rodziny i kościoła.
Do tego Det Konservative Folkeparti nie może narzekać na dopływ gotówki. Otrzymują bowiem pieniądze od takich grubych ryb duńskiej gospodarki jak Mærsk czy Dansk Erhverv (nie żeby inne partie takich datków także nie otrzymywały)
W swojej historii partia miała jednego premiera – Poula Schlütera, który utrzymał się na tej pozycji przez naprawdę długi czas, bo aż przez 10 lat.
Poul Schlüter – premier Danii w latach 1982-1993
5. Radikale Venstre (Radykalna Lewica)
Radykalna Lewica… brzmi poważnie. Prawie jakby zamiast robić lemoniady, chcieli od razu jeść komunistyczne cytryny na surowo i ze skórką. Jakby chcieli promować rowerzystów i weganizm. To ostatnie jest chyba bardziej prawdopodobne, gdyż pomimo tej radykalnej nazwy, to już w samym Folketingu znajdą się trzy partie, które są bardziej lewicowe od Radykalnej Lewicy.
Sama nazwa wywodzi się z tego, że ów ugrupowanie powstało w 1905, gdy część członków opuściło partię Venstre. Wtedy ich radykalizm cechował głównie antymilitaryzm oraz chęć rozszerzenia praw wyborczych.
Obecnie ideologię Radikale Venstre można określić jako socjalliberalizm. Zwracają dużą uwagę na balans między wolnością jednostki a jej zobowiązaniem wobec społeczeństwa oraz na sprawy związane z klimatem.
Jeśli chodzi o kwestie kulturowe i społeczne, to rzeczywiście Radykalni znajdują się raczej po lewej stronie osi, ale jeśli już chodzi o kwestie ekonomiczne to partia jest bardziej przy centrum.
Radikale Venstre również miało zaszczyt mieć premiera z ramienia swojej partii – w latach 1968-71 był to Hilmar Baunsgaard.
Hilmar Baunsgaard – premier Danii w latach 1968-1971
6. Socialistisk Folkeparti (Socjalistyczna Partia Ludowa)
Ta nazwa też brzmi całkiem lewicowo i tutaj rzeczywiście lemoniada zaczynać mieć pewne kwaskowe nuty (autor tego tekstu nie jest do końca przekonany, czy ta metafora jest na tyle dobra, żeby użyć jej już trzeci raz, ale trudno…)
Partia powstała w 1959 po tym jak jej założyciel, Aksel Larsen, został wyrzucony z Duńskiej Partii Komunistycznej, gdyż sprzeciwił się wkroczeniu wojsk ZSRR na terytorium Węgier.
Początkowo SF skupiało się na kwestiach ekonomicznych oraz demilitaryzacji, ale z biegiem lat ich cele rozszerzyły się na sprawy takie jak – humanitarna polityka migracyjna, ochrona środowiska i równouprawnienie.
W ostatnich wyborach do parlamentu europejskiego SF zdobyło najwięcej mandatów ze wszystkich duńskich partii – możliwe, że to dzięki wzrastającemu zaufaniu partii do instytucji UE. Był to jeden z ich największych sukcesów obok możliwości bycia częścią paru koalicji rządzących wspólnie z Socjaldemokracją (ostatni raz w 2011).
Aksel Larsen – założyciel Socialistisk Folkeparti
7. Dansk Folkeparti (Duńska Partia Ludowa)
Partia powstała w 1995 w wyniku ciągnącego się latami konfliktu w Fremskridtpartiet związanego z wolnościowym podejściem do polityki ekonomicznej ówczesnego przewodniczącego oraz założyciela partii Mogensa Glistrupa. Nie zgadzała się z nim, Pia Kjærsgaard (postać, która w Danii do teraz jest bardzo kontrowersyjna, a wśród nieetnicznych Duńczyków i imigrantów przez długi czas była praktycznie wrogiem numer jeden).
Pia Kjærsgaard założyła zatem partię, która w kwestiach kulturowych znajdowała się skrajnie na prawo, a tematem, który najbardziej ją przejmował i przejmuje do teraz jest polityka migracyjna, która zdaniem DF powinna być tak surowa, jak to tylko możliwe. Do tego partię cechuje dość duży eurosceptycyzm.
Z drugiej strony w kwestiach ekonomicznych zdają się być całkiem prospołeczni. Głównie tyczy się to wsparcia dla osób starszych (DF dobrze wie, że jest to grupa demograficzna, która chętnie na nich głosuje).
Zatem ideologię partii można opisać jako narodowy konserwatyzm bądź prawicowy populizm.
Największy sukces Dansk Folkeparti osiągnęło w 2015 roku, kiedy z 21,1% głosów stali się drugą największą partią w Folketingu.
Pia Kjærsgaard – założycielka Dansk Folkeparti
Tłumaczenie: Zapisz się do Duńskiej Partii Ludowej jedynie za 150 koron za twoją duszę. Potrzebujemy Cię twojej burki!
8. Enhedslisten
Najbardziej cytrynowa partia w Folketingu. Ugrupowanie socjalistyczne i antykapitalistyczne, które zwraca także dużą uwagę na globalne zmiany klimatu (bardzo lubią Gretę Thunberg, sama Greta Thunberg chyba też, na pewno byłoby im bardzo przykro, gdyby ich nie lubiła).
Enhedslisten powstało w 1989 roku, kiedy różne ugrupowania komunistyczne i socjalistyczne przeżywały duży kryzys. Między inny z tego powodu członkowie partii marksistowskiej, marksistowsko-leninowskiej, trockistowskiej, a dwa lata później również maoistycznej, doszli do całkiem ciekawego wniosku – że może aż tak bardzo się od siebie nie różnią. Dzisiaj jednak na najwyższych szczeblach partii nie mówi się za dużo o Leninie, Trockim czy Mao Zedongu.
Enhedslisten jest bardzo popularne wśród imigrantów i nieetnicznych Duńczyków – swego czasu wywieszane były nawet plakaty partii w języku arabskim. Ten fakt doprowadził również do ciekawej sytuacji podczas wyborów do Folketingu w 2022. Albowiem wtedy tylko 3 partie zdobyły najwyższy procent w którymś z okręgów wyborczych – Socjaldemokracja w większości Danii, Venstre na zachodniej Jutlandii oraz właśnie Enhedslisten w trzech obszarach Kopenhagi, w której nie brakuje zarówno imigrantów jak i lewicowej młodzieży.
Plakat Enhedslisten po arabsku
9. Liberal Alliance (Sojusz Liberalny)
Powstał w 2007 roku, głównie po to, aby zmniejszyć znaczenie Dansk Folkeparti, której populizm wielu postrzegało jako duże zagrożenie. Nowe ugrupowanie obiecywało prowadzić politykę socjalliberalną i socjalkonserwatywną i można powiedzieć, że do teraz linia partii niewiele się zmieniła, chociaż na pewno największy nacisk jest teraz kładziony na liberalizm ekonomiczny. Z tego powodu Liberal Alliance było oskarżane przez Enhedslisten za bycie uległym wobec multimilionerów i miliarderów.
Z sondaży zazwyczaj wynika, że LA jest najpopularniejszą partią wśród najmłodszych uprawnionych wyborców. Może też dlatego LA tak bardzo lubi straszyć Enhedslisten, partią, która również cieszy się dużym poparciem wśród młodych dorosłych.
W 2016 Sojusz Liberalny był części koalicji rządzącej razem z Venstre i Det Konservative Folkeparti.
Alex Vanopslagh – obecny lider partii Liberal Alliance i gwiazda TikToka. Tłumaczenie: Ja, w drodze do zmiażdżenia kolejnej debaty w sali Folketingu.
10. Danmarksdemokraterne (Duńscy Demokraci)
Partia założona w 2022 przez Inger Støjberg, która, podobnie jak wcześniej wspomniana Pia Kjærsgaard, jest kontrowersyjną polityczką z powodu jej bardzo ostrego podejścia do polityki migracyjnej (w 2017 ogromną burzę wywołało jej zdjęcie z tortem świętującym pięćdziesiąte zaostrzenie prawa migracyjnego – Støjberg była wtedy członkinią partii Venstre i ministrem do spraw integracji).
Ostatecznie uznano, że Pani Støjberg trochę się zapędziła ze swoim zaostrzeniem przepisów, gdyż jedno z nich okazało się niezgodne z prawem międzynarodowym i została z tej racji skazana na areszt domowy przez tzw. Trybunał Królewski.
To sprawiło, że Støjberg trochę się stała persona non grata wśród duńskich polityków i musiała założyć własne ugrupowanie, które w swojej ideologii jest podobne do Dansk Folkeparti – może Danmarksdemokraterne są tylko delikatnie bardziej liberalne ekonomicznie.
W pierwszych wyborach otrzymali 8% głosów, które dało im 14 mandatów w Folketingu. Ilość członków partii jest zaś wyliczona na „5000 członków + przyjaciele„.
Inger Støjberg i jej niesławny tort
11. Alternativet (Alternatywa)
Partia, wobec której również można zastosować cytrynową metaforę, ale dla nich najlepiej pewnie by było, jakby ta lemoniada smakowała marihuaną, gdyż Alternativet jest znane ze swojego poparcia dla legalizacji tegoż środka odurzającego.
Założona w 2013 przez byłego ministra kultury z Socjaldemokracji Uffe Elbæka, głosi hasła zrównoważonego rozwoju, który bierze pod uwagę klimat oraz dbania o sprawiedliwość społeczną.
Według ich samych nie są ugrupowaniem ideologicznym, a posiadają jedynie zbiór wartości. Do tego twierdzą, że są czymś więcej aniżeli tylko partią polityczną a ruchem kulturowym. Niemili ludzi mówią jednak, że w rzeczywistości można ich określić jako zieloną lewicę.
Obecnie mają 6 mandatów w Folketingu. Partia dość popularna wśród młodych.
Uwolnić medyczną marihuanę! – plakat partii Alternativet
12. Borgernes Parti (Partia Obywateli)
Założona przez Larsa Boje Mathiesena, po tym jak został wyrzucony z partii Nye Borgerlige (swoją drogą same Nye Borgerlige też później się rozpadło), które nie rozpatrzyło pozytywne prośby/żądania Mathiesena o przelanie mu drobnej sumy w wysokości 350.000 koron ze środków partyjnych.
Mathiesen siedzi sobie zatem teraz w Folketingu jako jedyny reprezentant swojej własnej partii. Ideologicznie partia zdaje się mieć podobną linię do Dansk Folkeparti i Danmarksdemokraterne, ale wszystko jest doprawione hasłami o ukróceniu biurokracji w Danii. Do tego Mathiesen i jego partia są bardzo zainspirowani w swojej polityce Trumpem oraz Republikanami.
Mathiesen próbował na początku nazwać swoją nową partię Danmarks bedste parti, ale nie pozwolono mu na to, gdyż uznano, że byłoby to pewnego rodzaju sugestią na kartach wyborczych.
Tłumaczenie: Moim osobistym politycznym marzeniem jest zostać ministrem DOGE w Danii z takimi samymi uprawnieniami jak w USA.
