Typy czasowników w języku fińskim
W dzisiejszym wpisie omawiamy ważne zagadnienie gramatyczne: typy czasowników w języku fińskim. Koniecznie zapoznaj się z poniższymi wyjaśnieniami, jeśli chcesz dowiedzieć się wszystkiego o nich!
Jeśli uczysz się fińskiego, być może wiesz już, że typów czasowników w języku fińskim jest 6. Każdy z nich wygląda nieco inaczej, inaczej też będziemy odmieniać poszczególne typy. Po czym poznać, z którym typem czasownika mamy do czynienia? Wyjaśnienie znajdziesz poniżej!
Typ 1: a/ä
Czasowników tego typu jest najwięcej i zawsze są one zakończone literą -a lub -ä. I właśnie to -a lub -ä odrywamy, gdy chcemy odmienić czasownik przez osoby. Potem dodajemy już tylko końcówkę osobową. Np.:
asua (mieszkać) → asu–
minä asun
sinä asut
hän asuu (w 3. os. l.poj. podwajamy literkę, która została na końcu)
me asumme
te asutte
he asuvat
Typ 2: da/dä
Czasowników tego typu jest stosunkowo mało, jednak są to czasowniki bardzo często używane w życiu, jak np. syödä (jeść) i juoda (pić). Zakończone są zawsze na –da/–dä. Kiedy chcemy odmienić czasownik, odrywamy końcówkę –da/–dä i doklejamy końcówkę osobową. Np.:
juoda (pić) → juo–
minä juon
sinä juot
hän juo (uwaga! tu nie podwajamy literki, która została na końcu – jak zrobilibyśmy w typie 1.)
me juomme
te juotte
he juovat
Typ 3: –la/–lä, –na/–nä, –ta/–tä, –ra/–rä
Typ 3. jest dosyć złożony, ponieważ zalicza się do niego aż 4 rodzaje końcówek: –la/–lä, –na/–nä, –ta/–tä, –ra/–rä. W odmianie końcówki te odrywamy, po czym dopisujemy literę –e. Następnie dopisujemy końcówkę osobową. Np.:
tulla (przychodzić) → tule–
minä tulen
sinä tulet
hän tulee
me tulemme
te tulette
he tulevat
Analogicznie postąpimy z czasownikami zakończonymi na –na/–nä, –ta/–tä lub –ra/–rä.
Typ 4: samogłoska + –ta/–tä
Czasowników typu 4. jest bardzo dużo. Zakończone są na samogłoskę (inną niż „i” /„e”) oraz –ta/–tä. Tu w odmianie mamy do czynienia z małą nowością – po raz pierwszy nie odrywamy całej końcówki, a jedynie „wyciągamy” z niej literkę „t”. Np.:
herätä (budzić się) → herää–
minä herään
sinä heräät
hän herää (uwaga! tu nie podwajamy literki, która została nam na końcu, jeśli znajdują się tam już dwie identyczne samogłoski)
me heräämme
te heräätte
he heräävät
Pro tip: ten typ czasownika rozpoznać można po podwójnym ää, które zobaczyć możemy w środku odmienionego już czasownika. Nie wszystkie czasowniki typu 4. będą jednak tak wyglądać. Porada ta działa dla czasowników zakończonych na –ata/ätä, a w typie tym spotkamy również czasowniki zakończone np. na –uta (haluta) czy –ota (siivota).
Typ 5: –ita/–itä
Czasowniki typu 5. nie są liczną grupą. Zakończone są zawsze na –ita/–itä. Żeby odmienić czasownik, zabieramy z jego końca literkę –a/–ä i wstawiamy na jej miejsce –se. Następnie dodajemy końcówkę osobową. Np.:
tarvita (potrzebować) → tarvitse–
minä tarvitsen
sinä tarvitset
hän tarvitsee
me tarvitsemme
te tarvitsette
he tarvitsevat
Pro tip: ten typ czasownika łatwo rozpoznasz, wypatrując cząstki „tse” w odmienionym już czasowniku.
Typ 6: –eta/etä
Czasowników tego typu również jest mało i przeważnie są rzadko używane. Z tego powodu wiele podręczników do nauki fińskiego odkłada omawianie typu 6. na dalsze etapy nauki – możliwe więc, że nie słyszałaś/eś o tym typie lub nie przerabiałaś/eś go jeszcze, jeśli dopiero zaczynasz swoją naukę z fińskim. Żeby odmienić ten typ czasownika, odrywamy od niego końcówkę –ta/tä, a następnie wstawiamy na jej miejsce –ne. Następnie dodajemy końcówkę osobową. Np.:
vanheta (starzeć się) → vanhene–
minä vanhenen
sinä vanhenet
hän vanhenee
me vanhenemme
te vanhenette
he vanhenevat
Poniżej przedstawiamy również czasowniki będące wyjątkami, które odmienia się inaczej niż nakazują powyższe zasady. Jest ich jednak bardzo mało (wszystkie 3 wyjątki wymieniamy poniżej ;))
tehdä (robić)
minä teen
sinä teet
hän tekee
me teemme
te teette
he tekevät
nähdä (widzieć)
minä näen
sinä näet
hän näkee
me näemme
te näette
he näkevät
juosta (biegać)
minä juoksen
sinä juokset
hän juoksee
me juoksemme
te juoksette
he juoksevat