Dialekty w Norwegii
Norwegia słynie nie tylko z przepięknych fiordów i krajobrazów, ale również z dialektów. Spotykając się z norweską kulturą na pewno szybko zwrócisz uwagę na to jak bardzo język norweski różni się w poszczególnych częściach kraju. W dzisiejszym poście chcemy Ci przedstawić główne dialekty w Norwegii oraz to czym się różnią.
Na sam początek – czym właściwie jest dialekt? To nic innego jak język, który ma główne cechy wspólne na danym obszarze geograficznym.
Podział dialektów
Dzielimy je na cztery grupy:
- østnorsk (obszary wchodniej Norwegii, w tym Oslo)
- vestnorsk (obszary zachodniej Norwegii, Telemark Vest-Adger oraz Aust-Adger)
- trøndersk (obszary Trøndelag, Nordmøre oraz Bindal)
- nordnorsk (obszary północnej Norwegii, Nordland, Troms i Finnmark)
Różnice w dialektach
Główną różnica pomiędzy dialektami w Norwegii jest rozróżnienie między østnorsk a trøndersk oraz vestnorsk i nordnorsk. Bardzo ważne jest tutaj wspomnienie o jamvekstloven. Jest to prawo, które podkreśla, że w østnorsk nieakcentowane samogłoski a, u oraz i zostały osłabione do e z długą sylabą. Natomiast w trøndersk pozbywamy się samogłosek w słowach z długą sylabą. Dzisiejsze dialekty østnorsk i tøndersk maja rozdzielone bezokoliczniki, czyli maja dwie różne końcówki bezokolicznika w tym samym dialekcie.
- østnorsk: værra, leva, kaste, bite
- trøndersk: vårrå, låvvå, kast, bit.
Ważnym aspektem jest tonefall, czyli ton. To rozróżnienie na to czy mówimy coś wysokim tonem czy niskim. Jest to również znacząca kwestia przy rozróżnianiu dialektów.
Dialekty z niskim tonem obejmują obszary Østlandet i Trøndelag. Przykład:
- Eg finn ikkje boka mi. – Nie mogę znaleźć mojej książki. (słowo książka ma najwyższy ton)
Dialekty z wysokim tonem (Vestlandet, Sørlandet, Nord-norge.) Przykład:
- Jeg finner ikke boka mi. – Nie mogę znaleźć mojej książki. (słowo książka na najniższy ton)
Akcent
We wszystkich norweskich słówkach na jedną sylabę dajemy większy nacisk niż na inne. Główną zasadą w norweskim jest akcentowanie pierwszej sylaby. Na przykład w słowach: synge, mamma, bilde.
Tjukk 1
Co to w ogóle oznacza? Tjukk po norwesku oznacza gruby, ale w tym przypadku chodzi oczywiście o dźwięk retrofleksyjny, który wydajemy przez wygięcie języka do tyłu i do góry, w stronę podniebienia, a następnie wciśnięcie go za dolne zęby. W skrócie oznacza to, że dźwięk ten wymawia się przy języku wygiętym do tyłu. W norweskich dialektach występuje w słowach: folk, Ola, blant, klokke. Używamy go we wszystkich dialektach w Østlandet, Trøndelag, Romsdal, Nordmøre i w południowej części Nordland.
Inne retrofleksje
Kiedy społgłoski t, d, n, s oraz l pojawiają się bezpośrednio po r, w wielu dialektach powstaje połączenie r oraz następującego po nim dźwięku. Przykłady słówek: bart, verdi, barn.
Bezokolicznik
W języku norweskim bezokolicznik poprzedza norweskie å. W norweskich dialektach mogą one przybierać jednak różne formy, np.: å lese – å lesa, å læs, å lassa, å låsså.
Źródła: Sentrale norske målmerker, dialekter i Norge.