Partitiivi w języku fińskim
Partitiivi w języku fińskim to jedno z najważniejszych zagadnień gramatycznych w nauce tego języka. Czym jest? Jak stosujemy partitiivi? Dowiesz się z dzisiejszego wpisu!
Język fiński posiada 14 przypadków. Jednym z nich (i zarazem jednym z najczęściej używanych) jest partitiivi. Odpowiada na pytania „ketä?“ (kogo?) i „mitä?“ (co?). Najprościej można powiedzieć, że partitiivi oznacza jakąś część całości (na co wskazuje nam cząstka „part”). Najczęściej używając partitiivi mówimy właśnie o części czegoś lub podlegamy czynności, która cały czas trwa, nie jest zakończona.
Partitiivi tworzymy na 3 sposoby:
• dla słów zakończonych na jedną samogłoskę – przez dodanie do słowa końcówki -a/-ä, np. taloa, autoa, kynää
• dla słów zakończonych na dwie samogłoski lub spółgłoskę – przez dodanie końcówki -ta/-tä, np. maata, tietä, puhelinta, avainta*
• dla słów zakończonych na „e” – przez dodanie końcówki -tta/-ttä, np. huonetta, kirjettä, perhettä.
Warto również dodać, że w partitiivi NIE ZACHODZI zmiana stopnia (jeśli chcesz poczytać więcej o tym, czym jest zmiana stopnia, kliknij tutaj).
*uwaga: słowa zakończone na „ia”/”ea”/”eä” są wyjątkami – traktujemy je jak słowa z grupy pierwszej, tzn. dodajemy do nich -a/ä.
Kiedy więc stosujemy partitiivi? Takich sytuacji jest dużo, do najważniejszych możemy zaliczyć 4 zasady:
– „numero + partitiivi” – zawsze, gdy rzeczownik lub przymiotnik poprzedzony jest liczbą, użyjemy go w partitiivi, np. 6 jäätelöä, 3 televisiota, 2 huonetta (UWAGA! Po liczbie 1 użyjemy formy podstawowej – 1 jäätelö, 1 opiskelija, 1 huone)
– kiedy na końcu zdania znajduje się „ruokasana”, czyli słowo nazywające jakiś rodzaj jedzenia (lub picia), np. Juon kahvia. Syön puuroa.
– z tzw. „partitiiviverbit“, czyli czasownikami łączącymi się z partitiivi według zasad rekcji (czyli właśnie tego, że pewne czasowniki „lubią się” z konkretnymi przypadkami). Do takich czasowników należą m.in. rakastaa, auttaa, ajatella, odottaa, opiskella, ymmärtää, np. Minä rakastan sinua. Autan sinua mielelläni. Hän odottaa bussia. Opiskelen suomea.
– w zdaniach przeczących: Minulla ei ole koiraa. En syö lihaa. Hänellä ei ole puhelinta (UWAGA! Jeśli czasownik „olla” (być) wyraża w zdaniu coś innego niż posiadanie, to nie użyjemy partitiivi – np. Minä en ole opiskelija (nie: Minä en ole opiskelijaa).
Nauczyć musimy się również odmiany zaimków w partitiivi:
minä → minua
sinä → sinua
hän → häntä
me → meitä
te → teitä
he → heitä
To najważniejsze zasady, które musisz zapamiętać, jednak poniżej przedstawiamy również inne, bardziej szczegółowe zasady, kiedy używać partitiivi w języku fińskim:
– jeśli wiemy, że rzeczownik w danym zdaniu wymaga partitiivi, to wymaga go też stojący obok przymiotnik, np. Kurssilla on 5 ahkeraa opiskelijaa. Juon 2 kuumaa kahvia.
– po słowach wyrażających ilość, takich jak „monta”, „pari”, „puoli”, np. Hotellissa on monta turistia. Odotan puoli tuntia. Se kestää pari päivää.
– jeśli przed słowem znajduje się „opakowanie”, takie jak np. „pullo” (butelka), „purkki” (słoik), „lasi” (szklanka), „tölkki” (puszka), również użyjemy go w partitiivi, np. pullo olutta, purkki hilloa, tölkki ananasta, lasi mehua
– ze słowami ”ennen” (przed), ”ilman” (bez), ”keskellä” (na środku), ”vastapäätä” (naprzeciwko) na ogół użyjemy partitiivi, np. Palaan kotiin ennen kolmea. Ilman sinua en voi tehdä mitään. Auto seisoo keskellä katua. Koulua vastapäätä on kauppa.
– przed czasownikiem ”ruokasana”, czyli słowo nazywające jedzenie, pozostanie w formie podstawowej (mianowniku); po czasowniku „być” słowo to musimy zapisać w partitiivi: np. Broileri on lihaa. Pulla on kallista (przed czasownikiem „być” forma podstawowa, po niej partitiivi).
– w wyrazach pochodzenia obcego końcówkę partitiivi często poprzedzimy „i”, np. Ben – Beniä, New York – New Yorkia
– partitiivi użyjemy też w pozdrowieniach czy życzeniach, np. Hyvää huomenta! Hyvää syntymäpäivää! Hauskaa viikonloppua!
Jeśli jesteś już na bardziej zaawansowanym etapie nauki fińskiego, możesz zapoznać się również z zasadami, jak tworzymy partitiivi dla poszczególnych typów rzeczowników:
– w słowach typu „ovi” litera „i” zmieni się w „e”, np. ovi → ovea, suomi → suomea
– w typie „kieli” usuwamy „i” na końcu wyrazu, np. kieli → kieltä, uni → unta
– typ „käsi” „si” zmieni się w „t”, np. käsi → kättä, vuosi → vuotta, uusi → uutta
– typ „nainen” końcówka „-nen” zmieni się w „s”, np. nainen → naista, suomalainen → suomalaista, valkoinen → valkoista
– typ ”salaisuus” litera „s” zmieni się w literę „t”, np. salaisuus → salaisuutta, suomalaisuus → suomalaisuutta, onnettomuus → onnetomuutta.