Zdania złożone podrzędnie w języku duńskim
Czym jest zdanie złożone podrzędnie i czym charakteryzuje się w języku duńskim? Dla przypomnienia: jest to wypowiedzenie złożone z wielu zdań składowych, w którym jedno z nich wynika z drugiego, natomiast samodzielnie nie zachowuje ono sensu. Niedawno pisaliśmy o prostym szyku zdania, więc zanim rozpoczniesz lekturę o zdaniach złożonych warto wrócić do poprzedniego wpisu.
Jaki szyk ma zdanie podrzędnie złożone? Musimy tu pamiętać o tzw. przysłówkach centralnych (CA = centraladverbier), które w duńskim mają specyficzne położenie w zdaniu. W prostym szyku występują one na trzecim miejscu, zaraz po pierwszym czasowniku. Jednak w zdaniach podrzędnie złożonych zmieniają swoje położenie i znajdują się tuż za podmiotem. Po duńsku taki szyk zdania oznaczamy SAV (subjekt = podmiot; adverbium = przysłówek centralny; verbum = czasownik).
- Jeg kan ikke komme til festen, fordi jeg pludselig blev syg. – Nie mogę przyjść na przyjęcie, ponieważ nagle się rozchorowałam/em.
Aby ułatwić sobie rozpoznanie podrzędnego szyku zdania, warto wyróżnić spójniki podrzędne w duńskim (ledsætningskonjunktioner).
Spójniki wprowadzające podrzędny szyk zdania:
- fordi – ponieważ
- at – że
- selvom – chociaż; mimo że
- da – gdy (do przeszłości)
- når – gdy (do teraźniejszości i przyszłości)
- hvis – jeśli
- om – czy
Przykłady zdań:
- Jeg hilser altid på min nabo, selvom jeg ikke kan lide ham. – Zawsze witam się z sąsiadem, mimo że go nie lubię.
- Jeg ved ikke, om det regner i dag. – Nie wiem, czy dziś będzie badać.
- Vi går en tur i skoven, hvis det ikke regner. – Pójdziemy na spacer do lasu, jeśli nie będzie padać.
- Jeg holdt en stor fest, da jeg blev 30. Jeg holder tit fest, når jeg har fødselsdag. – Urządziłam/em duże przyjęcie, gdy ukończyłam/em 30 lat. Często urządzam przyjęcie, gdy mam urodziny.
Zaimki względne również mogą występować jako spójniki. Są to słówka pytające wprowadzające zdanie podrzędne oraz zaimki zastępujące podmiot:
- som – który
- der – który
- hvad – co
- hvor – gdzie
- hvordan – jak
- hvor mange – jak wiele
Przykłady zdań:
- Jeg kan ikke høre, hvad du siger. – Nie słyszę, co mówisz.
- De besluttede, hvor de holder fest. – Zdecydowali, gdzie wyprawią przyjęcie.
- Måske skal vi finde en restaurant, der ikke er så dyr. – Może znajdziemy restaurację, która nie jest tak droga.
- Jeg har en cykel, som du godt må få. – Mam rower, który możesz pożyczyć.
Uwaga na zdania rozpoczynające się od spójników podrzędnych! Najczęściej będą to zdania warunkowe ze spójnikiem hvis na początku, ale w zasadzie każdy spójnik oprócz zaimków względnych może rozpocząć zdanie. Wówczas w zdaniu głównym musimy pamiętać o inwersji!
- Hvis du (ikke) åbner døren, kan (ikke) jeg komme ind.
- Hvis jeg (ikke) får lønforhøjelse, har jeg (ikke) råd til at købe en lejlighed.
- Når de får ferie, tager de i sommerhus.