Zbrodnia, która wstrząsnęła Szwecją – zamach na Olofa Palme
28 lutego 1986 roku Szwecja przeżyła wydarzenie, które na zawsze zmieniło jej historię. Późnym wieczorem w centrum Sztokholmu zastrzelony został premier Olof Palme, a jego morderstwo przez ponad trzy dekady pozostawało jedną z największych zagadek kryminalnych Szwecji. Z dzisiejszego posta dowiesz się, jak przebiegł zamach na Olofa Palme i czemu wciąż budzi ogromne emocje!
Kim był Olof Palme?
Olof Palme był politykiem Szwedzkiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej i jednym z najbardziej rozpoznawalnych szwedzkich polityków XX wieku. Po raz pierwszy został premierem Szwecji w 1969 roku, zastępując Tage Erlandera. Sprawował urząd do 1976 roku, a następnie ponownie w latach 1982–1986. Łącznie był premierem przez niemal 11 lat.
Palme należał do polityków bardzo aktywnych również na arenie międzynarodowej. Szczególnie mocno angażował się w kwestie pokoju i praw człowieka. Ostro krytykował między innymi amerykańską politykę podczas wojny w Wietnamie oraz apartheid w RPA.
był też mocno związany z rozwojem szwedzkiego państwa opiekuńczego. Za jego rządów wprowadzano między innymi rozwiązania dotyczące praw pracowniczych i powszechnego ubezpieczenia rodzicielskiego. Po czasie stał się symbolem idei folkhemmet – kraj miał być według niej domem dla wszystkich obywateli, gdzie każdy miał otrzymać opiekę i wsparcie. Jego działalność sprawiała, że miał zarówno wielu zwolenników, jak i zdecydowanych przeciwników.
Ostatni wieczór
Wieczorem 28 lutego 1986 roku Olof Palme wraz z żoną Lisbeth wybrał się do kina Grand w Sztokholmie. Nie towarzyszyła im ochrona.
Po seansie małżeństwo ruszyło pieszo w stronę domu. W okolicy skrzyżowania Sveavägen i Tunnelgatan doszło do tragedii.
Około godziny 23:21 nieznany mężczyzna podszedł do Palmego od tyłu i oddał dwa strzały. Jeden z nich śmiertelnie ranił premiera., drugi trafił jego żonę Lisbeth, która przeżyła. Napastnik uciekł w kierunku Tunnelgatan, a następnie zniknął z pola widzenia świadków.
Największe śledztwo w historii Szwecji
Morderstwo Palmego natychmiast uruchomiło ogromne śledztwo, które z czasem stało się prawdopodobnie największym postępowaniem kryminalnym w historii Szwecji i jednym z największych na świecie. Policja analizowała dziesiątki tysięcy informacji, przesłuchiwała świadków i badała kolejne tropy. Doszukiwano się motywów m.in. wśród członków skrajnych ugrupowań politycznych czy osób związanych ze szwedzką policją. Przez lata nie udało się jednak znaleźć dowodów, które pozwoliłyby jednoznacznie wskazać sprawcę.
Kim był „Skandiamannen”?
W kolejnych latach coraz większą uwagę śledczych przyciągał Stig Engström, nazywany w szwedzkich mediach Skandiamannen – „człowiekiem ze Skandii”.
Engström pracował w firmie ubezpieczeniowej Skandia, której siedziba znajdowała się bardzo blisko miejsca zamachu. W wieczór zabójstwa przebywał w pracy i sam twierdził, że pojawił się na miejscu niemal natychmiast po strzałach.
Śledczy zwrócili jednak uwagę na rozbieżności między jego opowieścią a relacjami innych osób obecnych na miejscu.. Engström twierdził między innymi, że pomagał przy rannym Palme, rozmawiał z jego żoną i wskazywał policji kierunek ucieczki zabójcy.
W 2016 roku śledztwo zostało ponownie przeanalizowane przez nowy zespół. Sprawą zainteresowano się na nowo, a jednym z głównych tropów stała się właśnie osoba Engströma.
10 czerwca 2020 roku nastąpił przełom. Główny prokurator Krister Petersson ogłosił, że śledztwo zostaje zakończone, ponieważ podejrzany nie żyje. Prokuratura wskazała wówczas Stiga Engströma jako osobę, która – zdaniem śledczych – najprawdopodobniej samotnie dokonała zabójstwa. Engström zmarł w 2000 roku, dlatego nie było możliwości postawienia go przed sądem.
Decyzja ta zakończyła ponad 34 lata śledztwa.
Nie oznaczała jednak, że Engström został sądownie uznany za winnego. Nie odbył się proces, a dyrektor Prokuratury Lennart Guné uznał, że dowody dotyczące Stiga Engströma nie są wystarczające, aby wskazywać go jako sprawcę zabójstwa.