Zmiana stopnia w czasownikach typu 3, 4 i 6
Czy wiedział_ś, że nie we wszystkich typach czasowników zachodzi „normalna” zmiana stopnia? W dzisiejszym wpisie przyjrzymy się, jak to zjawisko wygląda w czasownikach typu 3, 4 i 6.
Zmiana stopnia w języku fińskim (zwana też kpt-vaihtelu) jest jednym z ważniejszych zjawisk w języku fińskim. O zmianie stopnia pisaliśmy już kiedyś tutaj.
Dla osób uczących uczących się fińskiego zaskoczeniem bywa fakt, że w języku fińskim istnieje również odwrotna zmiana stopnia (käänteinen astevaihtelu). Na czym polega? Mniej więcej na tym samym, co zwykła zmiana stopnia, z tym, że działa dokładnie w odwrotną stronę – zamiast zmiany ze stopnia mocnego na słaby następuje zmiana ze stopnia słabego na mocny.
Oznacza to, że podczas, gdy w zwykłej zmianie stopnia nastąpi zmiana np. kk ⟶ k, w odwrotnej zmianie stopnia zaobserwujemy zmianę k ⟶ kk. Poniżej przedstawiamy schemat ukazujący dokładniej, jak działa odwrotna zmiana stopnia:
k → kk
p → pp
t → tt
– → k
v → p
d → t
ng → nk
mm → mp
ll → lt
nn → nt
rr → rt
lje → lke
rje → rke
Znajomość odwrotnej zmiany stopnia przyda nam się m. in. w czasownikach typu 3, 4 i 6 (ale występuje też m. in. w rzeczownikach czy przymiotnikach, szczególnie takich należących do szczególnych grup odmian). Jeśli potrzebujesz powtórzyć informacje dotyczące typów czasowników, kliknij tutaj 😀
Jak użyć odwrotnej zmiany stopnia w czasownikach? Musimy wiedzieć właściwie tylko dwie rzeczy:
- w bezokoliczniku czasowników typu 3, 4 i 6 zawsze będzie występował stopień słaby, który następnie zamienimy na mocny
- mocny stopień będą miały wszystkie osoby – widać tu pewną różnicę względem zwykłej zmiany stopnia w czasownikach typu 1, gdzie 3. osoba liczby pojedynczej i liczby mnogiej (hän, he) traktowane były w szczególny sposób. W odwrotnej zmianie stopnia nie będą miały już takiego „specjalnego traktowania” – wszystkie osoby wyglądają tak samo.
Poniżej przedstawiamy przykłady.
Typ 3
W typie 3. zmianie stopnia będą podlegały np. czasowniki ajatella, jutella, riidellä, suudella, juosta, valehdella.
ajatella (t ⟶ tt)
minä ajattelen
sinä ajattelet
hän ajattelee
me ajattelemme
te ajattelette
he ajattelevat
Typ 4
W typie 4. zmianie stopnia dotyczyć będzie np. czasowników tavata, haluta, tykätä, huomata, maata, ladata, pelätä, levätä.
tavata (v ⟶ p)
minä tapaan
sinä tapaat
hän tapaa
me tapaamme
te tapaatte
he tapaavat
Typ 6
W typie 6. zmiana stopnia wystąpi np. w czasownikach tarjeta, paeta, kalveta, lämmetä.
tarjeta (rje ⟶ rke)
minä tarkenen
sinä tarkenet
hän tarkenee
me tarkenemme
te tarkenette
he tarkenevat
UWAGA! Czasami trudno jest przewidzieć, czy w danym czasowniku wystąpi zmiana stopnia, czy nie – mowa konkretnie o sytuacji, gdy „nic” zmienia się na „k” (w zwykłej zmianie stopnia „k” znika w stopniu słabym, natomiast tu mamy do czynienia z sytuacją, gdzie „k” zostaje poniekąd „wyczarowane” – niestety jedyną skuteczną opcją jest tu nauka na pamięć, w jakich czasownikach typu 3, 4, 6 „k” pojawi się w odmianie przez osoby. Na szczęście nie ma takich czasowników dużo 😉). Poniżej przedstawiamy przykład:
pelätä (Ø ⟶ k)
minä pelkään
sinä pelkäät
hän pelkää
me pelkäämme
te pelkäätte
he pelkäävät