tekst

Tak samo jak dla Norwegów i Szwedów, dla Duńczyków bardzo ważna jest ekologia. Zobaczmy, co kryje się pod tym pojęciem w Danii. Ekologiczna żywność W Danii istnieje bardzo długa tradycja produkcji żywności ekologicznej. Artykuły pochodzące z takiej produkcji oznaczone są charakterystycznym logo. Ich wysoka jakość jest gwarantowana przez restrykcyjne wytyczne oraz liczne kontrole. Również żywności importowana z zagranicy musi spełniać określone normy, aby mogła być nazwana ekologiczną. Przywiązanie do produktów ekologicznych jest w Danii częścią kultury. Duńczycy mają na uwadze nie tylko lepszy smak i jakość takiego jedzenia, ale dzięki temu przyczyniają się również do ochrony środowiska i dobrostanu zwierząt hodowlanych. Energia odnawialna Duńczycy są pionierami w energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych – historia tych technologii sięga już lat 70. Podróżując po Danii nie da się nie zauważyć ogromnych turbin wiatrowych, które możemy spotkać w każdym zakątku kraju – wkomponowane w spokojny wiejski krajobraz, ale też w ogromnych skupiskach na morzu, tworzące spektakularne farmy wiatrowe. Rozwój technologiczny sprawił, że turbiny są coraz nowocześniejsze i wydajniejsze, a energia wiatrowa ma ogromne znaczenie w gospodarce kraju. Około 10 lat temu tylko 1/5 energii pochodziła z wiatru, dziś mówi się o 80-90%, a w wyjątkowo wietrzne dni wyprodukowana energia przekracza nawet dzienne podstawowe

Jeśli mielibyście powiedzieć, co kojarzy wam się ze Szwecją, na pewno wskazalibyście na ekologiczne podejście do życia. Szwedzi kochają naturę i prawie każdy z nich marzy o tym, aby mieć małą chatkę (szw. en stuga) w spokojnym, oddalonym od zgiełku miasta miejscu, gdzie na łonie natury mogliby się zrelaksować. 🙂 Segregacja śmieci Troska o środowisko jest nieodłącznym elementem ich codzienności. Szwedzi uchodzą za mistrzów świata w segregowaniu śmieci. Nic dziwnego zatem, że w Szwecji tylko 3% odpadów trafia na wysypiska, a reszta jest ponownie wykorzystywana – to mówi samo za siebie. Ponadto opakowania produktów są bardzo jasno opisane, więc nikt nie ma wątpliwości, do jakiego kontenera dane opakowanie powinno trafić. Warto wspomnieć, że w Szwecji za wrzucenie śmieci do nieodpowiedniego kontenera grozi mandat. Jeśli macie ochotę dowiedzieć się więcej o segregacji śmieci w Szwecji, o tym jak to wygląda w praktyce, to zachęcam was do odwiedzenia strony: https://www.sopor.nu/ Energia wiatrowa Szwecja słynie także z wykorzystywania siły wiatru (szw. en vindkraft) do produkcji energii elektrycznej. Obecnie przyjmuje się, że około 12 do 15 % energii elektrycznej w Szwecji pochodzi z elektrowni wiatrowych. Więcej informacji o energii wiatrowej w Szwecji znajdziecie na stronie: https://svenskvindenergi.org/vindkraft A na koniec krótka lista z najważniejszymi słówkami

O tym, że dbanie o ekologię i środowisko to niezwykle ważny dla Norwegów temat, wie już chyba każdy. Obcowanie z przyrodą i życie w zgodzie z naturą to norweski sposób na smutki i troski. Nie od dzisiaj zresztą znane jest powiedzenie Ut på tur aldri sur, czyli Na świeżym powietrzu/na wycieczce nigdy nie będziesz niezadowolony/w złym humorze. Dzisiaj w skrótowej formie przekażę wam ciekawe eko-rozwiązania prosto z Norwegii: Norwegowie jako jedno z nielicznych państw na świecie odzyskuje około 70 procent odpadów z recyklingu, dlatego dużą wagę przykłada się do odpowiedniej segregacji śmieci. Większość energii Norwegowie pozyskują ze źródeł odnawialnych, tj. elektrownie wodne i farmy wiatrowe. Ponadto magazynują oni energię na wypadek kryzysu energetycznego i mogą pochwalić się jednymi z największych zapasów energii w Europie. Słyszeliście o panteflasker? W cenę każdej butelki (także tych plastikowych) wchodzi kaucja, którą można odzyskać wrzucając puste butelki do specjalnych automatów (panteautomater). Pamiętajcie jednak, aby nie zrywać z nich etykiety, gdyż to umieszczony na nich kod nalicza wam kaucję. Duża część zanieczyszczeń pochodzi ze spalin, które Norwegowie ograniczają kupując samochody elektryczne i hybrydowe. Nie muszą obawiać się również o punkty ładowania, gdyż w całej Norwegii jest ich naprawdę sporo. Pewnie obił wam się o uszy temat

Cześć! Dzisiaj czas na przyimki czasu: i, om, på, tym razem w wersji duńskiej. Zacznijmy od przyimka i. Używamy go: gdy mowa o porach, tygodniach, miesiącach, latach (w przeszłości, teraźniejszości i przyszłości): i weekenden – w weekend i aften – wieczorem i år – w tym roku i dag – dzisiaj i morgen – jutro i går – wczoraj i maj 2005 – w maju 2005 gdy chcemy wyrazić długość trwania danej czynności: Jeg har boet i Polen i 5 år. – Mieszkam w Polsce od 5 lat. z dniami tygodnia (w czasie przeszłym) i końcówką „s” w znaczeniu miniony/ostatni: Jeg lærte dansk i fredags. – Uczyłem się duńskiego w ostatni piątek. Przyimka om używamy, gdy: mówimy o przyszłości: om tre uger – za trzy tygodnie mówimy jak często coś robimy, rzeczownik jest wtedy w formie określonej: Jeg spiller tennis tre gange om ugen. – Gram w tenisa trzy razy w tygodniu. mówimy o czynności powtarzającej się, rzeczownik jest wtedy w formie określonej: Jeg spiller tennis om mandagen. – Gram w tenisa w poniedziałki. Wyjątek: i weekenden (w weekendy). Przyimka på używamy, gdy: mówimy o dniach tygodnia: Jeg flytter på torsdag. – Przeprowadzam się w czwartek. określamy długość trwania danego okresu: en

Cześć! W tym tygodniu zajmiemy się tematem przyimków czasu. Jest to ważny temat, który często sprawia problemy, także na pewno warto poświęcić mu kilka chwil 🙂 1. Zacznijmy od przyimka i. Używamy go: – z nazwami miesięcy – z dniami tygodnia, ale tylko w zdaniach w czasie przeszłym, dzień tygodnia razem z przyimkiem i oraz końcówką s oznacza miniony/ostatni na przykład: I fredags var jag på bio. W ostatni/ miniony piątek byłam w kinie. – ze słówkami oznaczającymi pory dnia i nocy (zarówno do przeszłości, jak i przyszłości) i går kväll – wczoraj wieczorem i morgon bitti – jutro rano – z porami roku (również zarówno do przeszłości, jak i przyszłości) i somras – ostatniego lata i vår – na wiosnę (przy wyrażaniu przyszłości z nazwami pór roku możemy też użyć przyimka till, rzeczownik jest wtedy w formie określonej – till våren) – z nazwami świąt (do przeszłości i przyszłości) i julas – w ostatnie Boże Narodzenie i jul – w najbliższe Boże Narodzenie – gdy chcemy wyrazić, ile dana czynność trwa Jag har läst svenska i tio år. – Uczę się szwedzkiego 10 lat. Uwaga! Gdy chcemy wyrazić jak długo dana czynność nie miała miejsca, używamy przyimka på! Jag

Cześć! Tym razem po lupę weźmiemy norweskie przyimki czasu (tidspreposisjoner), a konkretnie trzy z nich: i, om oraz på, gdyż potrafią one często się mylić. Mam nadzieję, że znajdziecie odrobinę czasu, aby pouczyć się o czasie w języku norweskim. No to do dzieła! 1) Na pierwszy ogień pójdzie norweski przyimek i. Otóż używamy go gdy: mowa o tygodniach, miesiącach, konkretnym roku oraz o uroczystościach: i neste uke – w następnym tygodniu i jula/julen – w święta Bożego Narodzenia chcemy określić przez jaki okres czasu dana czynność trwała/trwa/trwać będzie, czyli występuje on we wszystkich czasach. Odpowiada on polskiemu przyimkowi przez. Do tego przyimka dodajemy zazwyczaj porę dnia lub roku w formie nieokreślonej, jak np. w wyrażeniach: Jeg har bodd i Norge i ti år. Mieszkam w Norwegii (przez) dziesięć lat. Uwaga! Jeśli chcemy określić przez jaki okres czasu dana czynność nie miała miejsca, używamy przyimka på oraz czasu perfektum: Jeg har ikke sett dem på lenge. Dawno ich nie widziałam. określamy aktualną/obecną porę dnia lub roku. Należy jednak pamiętać o tym, że występują one zawsze w formie nieokreślonej, jak np. w wyrażeniach: Hva gjør du i kveld? Co robisz dzisiaj wieczorem? 2) Kolejnym przyimkiem, któremu przyjrzymy się bliżej jest om. Spotkamy

Cześć! Tym razem przedstawimy Wam różne wyrażenia i idiomy z duńskim czasownikiem at snakke, co oznacza mówić / rozmawiać oraz at tale, który również oznacza mówić. Oba czasowniki można bardzo często stosować wymiennie, co widać również w poniższych wyrażeniach. at snakke / tale noget igennem – porozmawiać o czymś, przedyskutować coś at snakke / tale over sig – wygadać się, wyjawić coś, czego się nie powinno at snakke / tale udenom – zmieniać temat, unikać odpowiedzi at snakke / tale sort – mówić bez sensu, bredzić at snakke / tale frem og tilbage – dyskutować o czymś w kółko, bez osiągnięcia porozumienia at snakke / tale nogen fra noget – zniechęcić, odwieść kogoś od czegoś at snakke / tale om vind og vejr – rozmawiać o czymś błahym, banalnym at snakke / tale som et vandfald – mówić dużo i szybko, nawijać at snakke / tale (for) højt om – mówić głośno o czymś kontrowersyjnym lub obraźliwym at snakke / tale færdig – skończyć mówić, co ma się do powiedzenia at snakke / tale forbi hinanden – nie móc się z kimś porozumieć, błędnie rozumieć się z rozmówcą snakkes / tales ved – zwrot kończący rozmowę, odpowiednik „do usłyszenia”, „pogadamy

W tym tygodniu w roli głównej występuje czasownik att tala, czyli mówić. Mamy dla Was krótką listę z idiomami i wyrażeniami zwierającymi ten czasownik 🙂 Znacie je wszystkie? 1. att tala öppet om något – mówić o czymś otwarcie 2. när man talar om trollen… – o wilku mowa (dosł. o trollu) 3. att tala ur skägget – mówić prosto z mostu (może też oznaczać mówić jasno, wyraźnie) 4. att tala allvar med någon – poważnie z kimś porozmawiać 5. att tala för varan – rekomendować coś 6. att tala är silver men att tiga är guld – mowa jest srebrem, a milczenie złotem 7. något talar för sig själv(t) – coś mówi samo za siebie 8. som att tala till en vägg – mówić jak do ściany 9. att tala ut – mówić szczerze, otwarcie 10. att tala flytande engelska – mówić płynnym angielskim 11. att tala till punkt – powiedzieć do końca, skończyć mówić 12. att tala klarspråk – wyrażać się jasno, przejrzyście

Na tapet weźmiemy tym razem czasownik å snakke, czyli mówić. Opracowaliśmy dla was zestawienie idiomów i wyrażeń z tym czasownikiem w roli głównej. Znacie inne zwroty, które można by dodać do tej listy? Napiszcie swoje propozycje w komentarzu! å snakke (rett) fra leveren – mówić prosto z mostu (dosł. z wątroby) å snakke rent ut av posen – mówić prosto z mostu å snakke ut – mówić otwarcie, co ma się na myśli å snakke rundt – nie mówić wprost å snakke noen til fornuft – przemówić komuś do rozumu å snakke under fire øyne – rozmawiać w cztery oczy å snakke i ett kjør – mówić bez przerwy, paplać å snakke som en foss – mówić jak nakręcony/a, nawijać å snakke i munnen på noen – przekrzykiwać się å snakke (noen) etter munnen – mówić to, co druga osoba chce usłyszeć å snakke tull – mówić głupoty å snakke gebrokkent engelsk – mówić łamanym angielskim Sylwia Nowak

Mads ukończył szkołę teatralną, jednak swoją karierę rozpoczynał jako tancerz, aby po latach spróbować swoich sił również w aktorstwie. Zaczynał od ról w rodzimych duńskich produkcjach, jednak z czasem udało mu się wystąpić u boku światowych gwiazd w takich produkcjach, jak: Król Artur (2004) Casino Royale (2006) Starcie Tytanów (2010) Trzej Muszkieterowie (2011) Hannibal (2013-2015) Doktor Strange (2016) Łotr 1. Gwiezdne wojny – historie (2016) Arktyka (2018) Polar (2019) Duńskie filmy z Madsem, które warto obejrzeć: Jabłka Adama – Adams æbler (2005) Czarna komedia, w której Mads gra pastora Ivana. Gości on u siebie trójkę skazańców w ramach resocjalizacji, w tym neonazistę Adama, który okazuje się godnym przeciwnikiem dla optymistycznego gospodarza. Kochanek królowej – En Kongelig Affaere (2012) Film kostiumowy, oparty na prawdziwej historii z duńskiego dworu. Mads wciela się w postać wpływowego polityka Johanna Friedricha Struensee, który ma romans z duńską królową Karoliną Matyldą Hanowerską, żoną króla Chrystiana VII. Polowanie – Jagten (2012) Dramat obyczajowy, w którym Mads wciela się w rolę Lucasa, nauczyciela z prowincji. Omyłkowo staje się on celem lokalnej ludności, która postanawia go ukarać za coś, czego nie zrobił. Mikkelsen zdobył tą rolą Złotą Palmę w Cannes w kategorii najlepszy aktor. Lubicie Madsa? A może widzieliście