tekst

Z początku niemałą trudnością może się okazać czasownik „robić” w języku duńskim. Kiedy należy więc użyć at gøre, a w jakim przypadku at lave? Istnieją wprawdzie sytuacje, gdzie tych czasowników możemy używać naprzemiennie. Są też i takie, gdzie „robić” po duńsku ma ogromne znaczenie. Warto zatem zapamiętać dość ogólną zasadę: at lave używamy w przypadku, gdy mamy do czynienia z jakimś produktem, efektem, at gøre podczas gdy tego produktu nie mamy, jak na przykład: Han laver en stol. Hun ved ikke, hvad hun skal gøre. Tymczasem poniżej krótka lista gotowych wyrażeń z czasownikiem at gøre, które na pewno ułatwią naukę! Na zakończenie krótkie ćwiczenie. Wpisz odpowiedni czasownik: Fabrikken _________ møbler. De _________ deres arbejde godt. Mette er sulten. Hun _________ mad. Hvad _________ Anders? Han arbejder som journalist. Martyna Kaczmarska

Post w tym tygodniu poświęcamy jednemu z najczęściej występujących czasowników w języku szwedzkim. Jest to czasowniki robić – att göra, który oprócz swojego pierwszego i najważniejszego znaczenia występuje w wielu różnych frazach i wyrażeniach. Oto nasza lista:gjort är gjort – dosł. co jest zrobione to jest zrobione (co się stało, to się nie odstanie)att göra affärer – robić interesyatt göra någon en tjänst – wyświadczyć, oddać komuś przysługęatt göra någon orätt – wyrządzić komuś krzywdęatt göra sin plikt – spełnić swój obowiązekatt göra heder åt maten – zachwalać jedzenie, zajadać z apetytematt göra en tavla – dać plamę, popełnić gafęatt göra någon sin kur – zalecać się, starać się o czyjeś względyatt göra något som de blinda slåss – nie być w czymś dobrymatt göra slut – zakończyć związekatt göra slut på något – całkowicie zużyć albo zniszczyć cośatt göra en pudel – prosić o wybaczenieatt göra någon det nöjet – zrobić komuś przyjemnośćatt göra reda för något – przedstawić, opisaćatt göra susen – przynosić dobry rezultatatt göra sina (första) lärospån – nabywać swoich pierwszych doświadczeńatt göra sig av med något – pozbyć się czegośatt göra undan – skończyć coś, mieć coś z głowydet gör ont – to bolidetta gör

Żeby umieć, trzeba działać. Zatem dziś o działaniu (a dokładniej o robieniu) słów kilka. Przygotowaliśmy dla was wyrażenia z czasownikiem „å gjøre”. å gjøre bruk av – robić użytek z å gjøre en forskjell – robić różnicę å gjøre en tjeneste – wyświadczyć przysługę å gjøre et inntrykk – robić wrażenie å gjøre et unntak – robić wyjątek å gjøre forsøk på – próbować, podejmować próbę å gjøre krav på – domagać się å gjøre lekser – odrabiać lekcje å gjøre motstand – sprzeciwić się å gjøre nytte – przynieść korzyść å gjøre oppmerksom på – zwrócić uwagę na å gjøre rent – sprzątać å gjøre seg kjent med – zaznajomić się z å gjøre sitt beste – robić co w swojej mocy å gjøre skade – wyrządzić szkodę å gjøre store øyne – dosł. robić wielkie oczy, zdziwić/zdumieć się å gjøre vondt – boleć Det er lettere sagt enn gjort. – Łatwiej powiedzieć niż zrobić. Det gjør ingenting. – Nic nie szkodzi. Øvelse gjør mester. – Praktyka czyni mistrza. A teraz do działania, znaczy się do nauki! 🙂 Sylwia Nowak

A tym razem przybliżymy najsmaczniejszą tematykę związaną z Danią. Poniżej kilka ciekawostek dotyczących kultury kulinarnej w Danii wraz z najbardziej tradycjonalnymi duńskimi potrawami. Czy mieliście okazję spróbować czegoś z tej listy? Jak wrażenia? Pod kątem profilu kulinarnego około 42% Duńczyków preferuje kuchnię tradycyjną. Najczęstszymi daniami, które Duńczycy spożywają na kolację jest tzw. rugbrød med pålæg, czyli kanapka z chleba żytniego, kurczak oraz pizza. Większość, bo trochę ponad 50% jada jedzenie domowej roboty. To w większości kobiety (ok. 74%) przygotowują jedzenie. Jedynie 4% duńskich dzieci bierze udział w codziennym pomaganiu w kuchni. Połowa Duńczyków poświęca około 15-30 minut na zjedzenie kolacji. Zaledwie około 20% robi to w ciągu 30-45 min. Niegdyś w Danii ogromną popularnością cieszyły się tzw. pølsevogn (dzisiejsze food tracki), w których sprzedaje się parówki z pieczywem. W latach 70-tych było ich około 700 w całej Danii. Dania słynie z dobrego jedzenia. o czym świadczy aż 24 restauracji z gwiazdkami Michelin. Biorąc pod uwagę ilość zebranych głosów na narodowe danie duńskie w 2014 w TOP 5 widnieje: 1. Stegt flæsk, 27.893 (smażona wieprzowina)2. Smørrebrød, 17.041 (kanapka)3. Hakkebøf, 7.625 (stek) 4. Karbonader, 3.406 („kotlety mielone”)5. Brændende kærlighed, 423 (puree ziemniaczane z boczkiem i cebulą) A na deser: Życzymy smacznego!Martyna Kaczmarska

8 szwedzkich smakołyków, których naprawdę szkoda nie spróbować. Kanelbullar – bułeczki cynamonowe, czyli pozycja obowiązkowa nie tylko dla miłośników słodkości, ale również dla wszystkich tych, którzy chcą spróbować czegoś naprawdę szwedzkiego. To przysmak tak charakterystyczny i ważny w Szwecji, że ma nawet swoje święto – Kanelbullens Dag (szw. Dzień Bułeczki Cynamonowej), które obchodzone jest 4 października. Semla – to słodki przysmak, którym Szwedzi zajadają się w okolicach tłustego czwartku, a tak naprawdę Tłustego Wtorku (szw. Fettisdagen), gdyż w Szwecji dzień wielkiego objadania się przypada właśnie we wtorek. Semla to bułeczka z bitą śmietaną i masą migdałową z dodatkiem kardamonu, spożywana tradycyjnie w mlecznej kąpieli. Köttbullar med potatismos och gräddsås, a więc klopsy mięsne podawane z puree ziemniaczanym i sosem śmietanowym. Kolejny wielki klasyk, o którym wspomina już książka kucharska z 1754 roku. Köttbullar zrobiły zawrotną karierę i można ich skosztować w IKEI na całym świecie. Sill – śledź, ryba jedzona w Szwecji od niepamiętnych czasów, spożywana obecnie na wielkie okazje, takie jak midsommar czy wigilia, podawana na przykład w towarzystwie sosu musztardowego. Falukorv – kiełbasa pochodząca z Falun, często podawana z duszonym makaronem i ketchupem, jeden z największych przysmaków wśród dzieci. Surströmming – kiszony śledź, a więc kolejne bardzo znane

8 faktów o szwedzkiej rodzinie królewskiej: Obecnie panującą w Szwecji dynastią jest dynastia Bernadotte. Dynastia ta panuje w Szwecji od 5 lutego 1818, a przez pewien czas panowała także w Norwegii (od 5 lutego 1818 do 18 listopada 1905 – czas unii pomiędzy Szwecją a Norwegią). Obecny król Szwecji to Karol XVI Gustaw (szw. Carl Gustaf) panujący od 15 września 1973 roku. Jego żona to królowa Sylwia (szw. Silvia), mają trójkę dzieci: córki Wiktorię (szw. Victoria) oraz Magdalenę (szw. Madeleine) i syna Karola Filipa (szw. Carl Philip). Od 7 października 2019 do dworu królewskiego należą i pełnią obowiązki na rzecz monarchii: król Carl Gustaf królowa Silvia księżniczka Victoria książę Daniel księżniczka Estelle książę Oscar książę Carl Philip księżna Sofia księżniczka Madeleine księżniczka Birgitta 4. Następczynią tronu jest księżniczka Victoria, nosi ona tytuł kronprinsessan (księżniczka koronna). Urodziła się 14 lutego 1977 roku, a już 3 lata później zgodnie z decyzją szwedzkiego parlamentu została następczynią tronu. Szwecja tym samym stała się pierwszym krajem europejskim, w którym prawo do objęcia tronu przysługuje pierwszemu dziecku, bez względu na płeć. Victoria będzie więc pierwsza królową Szwecji pochodzącą z rodu Bernadotte.5. Po księżniczce Victorii tron dziedziczą jej dzieci: najpierw księżniczka Estelle, a następnie książę Oscar, następny

Norweska rodzina królewska to najprawdopodobniej najzwyklejsza rodzina królewska na świecie. Jej członkowie chodzą/chodzili do publicznych szkół, żyją zgodnie z norweską ideą friluftsliv. Czas wolny spędzają na świeżym powietrzu jeżdżąc na nartach lub wędrując po górach. Jak my wszyscy uwielbiają także odrywać świat podczas podróży. Zacznijmy od króla Haralda V Król sam kieruje autem, jadąc do stolicy lub w góry korzysta z komunikacji miejskiej, a za granicę lata lotami rejsowymi (dostaje jedynie miejsce w pierwszym rzędzie). Nikt nie traktuje rodziny królewskiej jak celebrytów. Król Harald V zasłynął z tego, że aż trzy razy brał udział w igrzyskach olimpijskich w Tokio, Meksyku i Monachium jako żeglarz. Norweska rodzina królewska słynie jednak z mezaliansów – jednym z nich był ślub Haralda V z Sonją. Ich miłość nie spotkała się z aprobatą ze względu na pochodzenie Sonji, której rodzina trudniła się handlem. Harald V postawił jednak warunek – albo poślubi Sonję, albo do końca życia pozostanie kawalerem. Aby mogli się pobrać, zmuszeni byli uzyskać zgodę króla, Stortingu oraz premiera, co ostatecznie zaskutkowało ślubem w 1968 roku. Czas na syna Haralda V – Haakona Magnusa i jego rodzinęHistoria lubi się powtarzać. Haakon Magnus za swoją przyszłą żonę również wybrał dziewczynę bez pochodzenia szlacheckiego. Jego związek

Valentinsdag czyli walentynki, które obchodzimy 14. lutego ma swoich zwolenników także i w Danii. Rodzimą duńską tradycją są tzw. gækkebrev, czyli ręcznie robione wycinanki z papieru, wysyłane zarówno anonimowo, jak i z podpisem twórcy. Tradycja ta jest też powszechna podczas Świąt Wielkanocnych. Tymczasem my przedstawiamy Wam naszą propozycję słów i wyrażeń, które przydadzą się nie tylko w dniu zakochanych, ale i na co dzień. Martyna Kaczmarska

Walentynki – Alla hjärtans dag (Valentindagen) W związku ze zbliżającym się świętem zakochanych zapraszamy na krótki przegląd najważniejszych wyrażeń i słówek związanych z miłością (szw. en kärlek). att bli kär – zakochać sięatt förälska sig – zakochać sięen förälskelse – zakochanieatt förlova sig – zaręczyć sięen förlovning – zaręczynyatt gifta sig – wychodzić za mąż, żenić sięatt ingå äktenskap – zawrzeć związek małżeńskiett äktenskap – małżeństwoett bröllop – ślubatt förklara någon sin kärlek – wyznać komuś swoją miłośćen kärleksförklaring – wyznanie miłosneen kärleksförhållande – związek oparty na miłościkärleksfull – pełen miłościgammal kärlek rostar aldrig – stara miłość nie rdzewiejekärlek vid första ögonkastet – miłość od pierwszego wejrzeniakärleken är blind – miłość jest ślepaett kärlekslås – kłódka miłości (najczęściej wieszana na drzewie lub moście jako symbol miłości)kärlekskval – cierpienia (męki) miłosneen kärleksaffär – romansett kärleksgnabb – sprzeczka zakochanychett kärleksbrev – list miłosnyett hjärta – sercebrustet hjärta – złamane serceatt krossa någons hjärta – złamać komuś serce Trochę słówek się zebrało, ale nie ma co się dziwić. Któż z nas nie lubi mówić o miłości? Udanych Walentynek! Asia Kozik

Walentynki już za pasem, z tej właśnie okazji przygotowaliśmy dla was kilka słówek, które mogą się przydać w najbliższym czasie. Valentinsdagen/alle hjerters dag/kjærlighetsdagen – Walentyki Zacznijmy od tego jak zwrócić się do najbliższej nam osoby: Elskling – Kochanie Min kjære – Mój kochany/Moja kochana Kjære – Kochany/Kochana Min elskede – Mój ukochany/Moja ukochana Min eneste – Mój jedyny/Moja jedyna Min skatt – Mój skarbie Hjertet mitt – Moje serce Min skjønneste – Mój najpiękniejszy/Moja najpiękniejsza Min bedre halvdel – Moja lepsza połowo Du er mitt livs kjærlighet. – Jesteś miłością mojego życia. Søta – Słodka Søten – Słodki Gudinna mi – Moja bogini Kjekken – Przystojniaku Engel – Aniołku Engelen min – Mój aniele Pusen min – Mój kotku Pus – Kotek Pusekatt – Kicia Prinsessa mi – Moja księżniczko Prinsen min – Mój książe Kilka ważnych słów związanych z miłością: kjærlighet (en) – miłość kjærlighet ved første blikk – miłość od pierwszego wejrzenia Jeg elsker deg! – Kocham Cię! mann (en) – mąż kone (ei) – żona kjæreste (en) – chłopak/dziewczyna (jako druga osoba w związku) å forelske seg i – zakochać się w å falle for – zakochać się forelskelse (en) – zakochanie forelsket – zakochany/zakochana hodestups forelsket

Tym razem przychodzimy do Was z postem dotyczącym wymowy. A dokładnie skupimy się na literce „g”. Mamy nadzieję, że z poniższej grafiki w prosty sposób dowiedzie się w jaki sposób wymawiamy duńskie „g”, bo mamy na to wiele sposobów: Czy jesteście w stanie odnaleźć parę prostych zasad, które wpłyną na wymowę?Martyna Kaczmarska

W tym tygodniu czas na wymowę! Wymowa jest jedną z najważniejszych i chyba też najtrudniejszych rzeczy w językach skandynawskich. Dlatego z pewnością warto poświęcić jej kilka chwil. A naszą przygodę rozpoczynamy od „g”, gdzie musimy zwrócić uwagę na trzy aspekty. „G” przed samogłoskami e, y, ä, ö i będziemy zawsze wymawiać jako „j”, np. att ge – dawać en gymnastik – gimnastyka en gäst – gość att göra – robić att gilla – lubić Zbitka „gj” występująca czasami na początku wyrazuW takim wypadku „g” nie czytamy i rozpoczynamy wymowę od dźwięku „j”, np. gjord – zrobiony • Warto też wiedzieć, że taka sama sytuacja występuje w zbitkach „dj”, „hj”, „lj”, gdzie również „d”, „h”, „l” nie są czytane i zaczynamy od „j”, np. ett djur – zwierzęett ljus – światłoett hjärta – serce „G” po „r” i „l” na końcu wyrazów. Tym razem „g” to również nie „g”. W podanych niżej przykładach wymowa „g” jest bliska dźwiękowi „i”. Mamy więc na przykład arg – zły [ari] en helg – weekend [heli] en älg – łoś [eli] Jednakże jeśli utworzymy formę określoną np. od rzeczownika en helg – helgen to „g” będzie wymawiane jako „j” i będziemy mieli [heljen]. Podobnie en

Tym razem pod lupę weźmiemy norweską fonetykę, a dokładniej „stum g”, czyli „nieme g”. Postaramy się jasno i przejrzyście wyjaśnić wam, kiedy nie należy go wymawiać. Gdy słowo kończy się na -ig allsidig – wszechstronny, fattig – ubogi viktig – ważny Gdy słowo kończy się na -lig farlig – niebezpiecznysynlig – widoczny, widzialnyvanskelig – trudny Gdy występuje zbitka -gj å gjenta – powtarzaćå gjespe – ziewać å gjette – zgadywać Chcesz się sprawdzić? Polecamy wam kilka prostych interaktywnych ćwiczeń: https://ordriket.no/read/2aad4e8b-9111-49a2-9759-cb031d6c40ff https://ordriket.no/read_container/3e020518-12c7-4215-9692-6af098da3a9d https://www.lokus.no/open/Zeppelin3_DER/Lureord/Ord-med-stum-g Wskazówka! Nie wiesz jak przeczytać jakieś słowo? Zajrzyj na forvo, gdzie native speaker przeczyta je dla Ciebie: https://pl.forvo.com/search/ Mamy nadzieję, że nieco rozjaśniliśmy wam sprawę. Sylwia Nowak

Dzisiaj pod lupę bierzemy tryb rozkazujący, czyli tak zwany imperatyw. Stosujemy go wtedy, gdy chcemy wydać komuś polecenie, zakaz, rozkaz czy prośbę. Jak wyrazić to po duńsku? Tryb rozkazujący w języku duńskim tworzymy standardowy poprzez usunięcie końcówki -e. Gdy temat czasownika ma dwie takie same spółgłoski, jedna z nich ulega redukcji, czyli w tym przypadku usuwamy końcówkę np. -me, -pe, -de. Istnieje też niewielka grupa czasowników, która nie kończy się na standardową literę -e. Wówczas tryb rozkazujący wygląda praktycznie tak samo jak bezokolicznik. Zwróć jednak uwagę, że forma czasownika bezokolicznikowego zawsze posiada „at”, które tracimy przy tworzeniu trybu rozkazującego. Czas rozkazujący może w niektórych sytuacjach wydawać się dość niegrzeczny. Możemy więc w alternatywny sposób wyrazić nasze prośby czy rozkazy, np. – poprzez uprzednie użycie wyrazu „undskyld”– lub skorzystania z formuł typu: „vil du ikke” , „vil du godt” , ”vil du være så sød” Martyna Kaczmarska