tekst

Czy już wszędzie jest tak cudownie wiosenna pogoda czy tylko tutaj w Poznaniu? Jeśli nie, to na rozgrzanie umysłu zestaw wiosennego słownictwa. A przy okazji posłuchaj Małgorzaty II i „bliv hjemme”, wykorzystując wolny czas np. na naukę duńskiego! Martyna Kaczmarska

Wiosna za oknem towarzyszy nam już od kilku dni i dlatego w tym tygodniu słownictwo związane z tą piękną, radosną porą roku. Oto nasze pomysły: en vår – wiosnaen årstid – pora rokumars – marzecapril– kwiecieńmaj – majett vackert väder – piękna pogodaen solig dag – słoneczny dzieńen rimfrost – przymrozeken molnfri dag – bezchmurny dzieńen molnfri himmel – bezchmurne nieboatt blomstra – kwitnąćen snödroppe – przebiśniegen tusensköna – stokrotkaen tulpan – tulipanen fågel – ptaken stork – bocianen svala – jaskółkaen grönska – zieleńatt grönska – zielenić sięgrön – zielonyatt promenera – spacerowaćatt ta en promenad – spacerowaćatt cykla – jeździć na rowerzeen vårrengöring – wiosenne porządkiatt rengöra – sprzątaćatt städa – sprzątaćen påsk – Wielkanocen lycka – szczęścieen glädje – radość Asia Kozik

21 marca rozpoczyna się kalendarzowa wiosna. Ta pora roku kojarzy nam się z nadzieją, która niewątpliwie przyda nam się w tych trudnych czasach. Dlatego teraz przyszła kolej na kilka wiosennych słów. å blomstre frem/opp – rozkwitać å dyrke jorda – uprawiać ziemię å gjødsle – nawozić å grave – kopać (w ziemi) å gro, å vokse – rosnąć å knoppe seg/knoppes, å sette/å skyte knopper – wypuszczać pąki å luke et bed – pielić grządkę å luke ugress/ugras – wyrywać chwasty å plante blomster – sadzić kwiaty å rake – grabić å så – siać å slå plenen – kosić trawnik å vanne – podlewać bed (et) – grządka, rabata blad, løv (et) – liść blomsterløk (en) – cebulka frø (et) – ziarno frodig – bujny, urodzajny, żyzny gjødsel (en) – nawóz gras, gress (et) – trawa hagearbeid (et) – prace w ogrodzie karse (en) – rzeżucha knopp (en) – pąk plante (en) – roślina spade (en) – łopata ugras, ugress (et) – chwast å klekke – wykluwać się, wylęgać się å kvitre – ćwierkać å ruge (ut) egg – wysiadywać jaja å våkne til liv – budzić się do życia å verpe – znosić jaja orm (en) – robak

Tym razem mamy dla Was prawdziwą bombę! W dzisiejszym wpisie chcemy zbliżyć Was nieco do duńskiej kultury i dlatego przedstawimy sylwetkę i twórczość duńskiego pisarza. Jeśli jednak spodziewacie się sztandarowego H.C. Andersena, to musimy Was zawieść. Przed Wami współczesny literacki fenomen – autorka Helle Helle! Mamy nadzieję, że ten tekst spodoba się nie tylko fanom literatury. Helle Helle jako jeden z największych prozaistów wskazuje w swoich tekstach na wielkie dramaty poprzez chłodny ton życia codziennego. Wprawdzie to studia zainspirowały ją do napisania swoich pierwszych nowel, jednak jej największy rozkwit dostrzegamy po pobycie w słynnej forfatterskolen Poula Boruma. To właśnie wtedy inspiruje się Ernestem Hemingwayem zaczynając pisać swoje teksty zgodnie z minimalistyczną tendencją. Poprzez krótkie nowelistyczne formy w lakoniczny i chłodny sposób opisuje prozaiczne życie swoich bohaterów. Pozostawiając niedopowiedziane kwestie daje czytelnikowi niezwykłą możliwość zaangażowania się w tekst. Helle Helle ukazuje tylko czubek góry lodowej, podczas gdy istota kryje się pod powierzchnią. Autorka debiutuje w 1993 roku z Eksempler på liv – zestawem krótkich tekstów prozatorskich, które łączą się ze sobą tylko aluzyjnie. Porusza tutaj tematy egzystencji, tęsknoty i poszukiwania swojej własnej tożsamości. W 2008 wydając książkę Ned til hundene po raz kolejny w mistrzowski sposób tworzy prozę codzienności przenosząc się

Nasz nowy cykl, w którym prezentujemy ważnych pisarzy i twórców literackich rozpoczynamy od Astrid Lindgren, szwedzkiej autorki literatury dziecięcej. Urodziła się 14 listopada 1907 roku w Vimmerby, a zmarła 28 stycznia 2002 w Sztokholmie. Jej najbardziej znane książki dla dzieci to oczywiście Pippi Pończoszanka (pierwszy tytuł Fizia Pończoszanka) (szw. Pippi Långstrump), Dzieci z Bullerbyn (szw. Alla vi barn i Bullerbyn), Bracia Lwie Serce (szw. Bröderna Lejonhjärta) czy Emil ze Smalandii (szw. Emil i Lönneberga). Książki Astrid Lindgren zostały przetłumaczone na 104 języki, wiele z nich zostało także sfilmowanych. Za swoją twórczość została nagrodzona wieloma nagrodami zarówno w Szwecji, jak i poza jej granicami, a uniwersytet w Linköping, Leicester oraz w Warszawie przyznał jej tytuł doctor honoris causa. W 2002 roku szwedzki rząd ustanowił nagrodę na cześć Astrid Lindgren – szw. Litteraturpriset till Astrid Lindgrens minne. Nagroda przyznawana jest co roku i wynosi 5 milionów szwedzkich koron. Oprócz literatury dziecięcej pisała także teksty piosnek i scenariusze, a także zabierała głos w różnych debatach, dotyczących ważnych spraw społecznych. Zawsze stała po stronie dzieci i sprzeciwiała się kategorycznie jakiejkolwiek przemocy w domu i aktywnie działała na rzecz poprawy sytuacji dzieci w społeczeństwie. Bardzo krytycznie odnosiła się także do elektrowni atomowej widząc w niej

Z początku niemałą trudnością może się okazać czasownik „robić” w języku duńskim. Kiedy należy więc użyć at gøre, a w jakim przypadku at lave? Istnieją wprawdzie sytuacje, gdzie tych czasowników możemy używać naprzemiennie. Są też i takie, gdzie „robić” po duńsku ma ogromne znaczenie. Warto zatem zapamiętać dość ogólną zasadę: at lave używamy w przypadku, gdy mamy do czynienia z jakimś produktem, efektem, at gøre podczas gdy tego produktu nie mamy, jak na przykład: Han laver en stol. Hun ved ikke, hvad hun skal gøre. Tymczasem poniżej krótka lista gotowych wyrażeń z czasownikiem at gøre, które na pewno ułatwią naukę! Na zakończenie krótkie ćwiczenie. Wpisz odpowiedni czasownik: Fabrikken _________ møbler. De _________ deres arbejde godt. Mette er sulten. Hun _________ mad. Hvad _________ Anders? Han arbejder som journalist. Martyna Kaczmarska

Post w tym tygodniu poświęcamy jednemu z najczęściej występujących czasowników w języku szwedzkim. Jest to czasowniki robić – att göra, który oprócz swojego pierwszego i najważniejszego znaczenia występuje w wielu różnych frazach i wyrażeniach. Oto nasza lista:gjort är gjort – dosł. co jest zrobione to jest zrobione (co się stało, to się nie odstanie)att göra affärer – robić interesyatt göra någon en tjänst – wyświadczyć, oddać komuś przysługęatt göra någon orätt – wyrządzić komuś krzywdęatt göra sin plikt – spełnić swój obowiązekatt göra heder åt maten – zachwalać jedzenie, zajadać z apetytematt göra en tavla – dać plamę, popełnić gafęatt göra någon sin kur – zalecać się, starać się o czyjeś względyatt göra något som de blinda slåss – nie być w czymś dobrymatt göra slut – zakończyć związekatt göra slut på något – całkowicie zużyć albo zniszczyć cośatt göra en pudel – prosić o wybaczenieatt göra någon det nöjet – zrobić komuś przyjemnośćatt göra reda för något – przedstawić, opisaćatt göra susen – przynosić dobry rezultatatt göra sina (första) lärospån – nabywać swoich pierwszych doświadczeńatt göra sig av med något – pozbyć się czegośatt göra undan – skończyć coś, mieć coś z głowydet gör ont – to bolidetta gör

Żeby umieć, trzeba działać. Zatem dziś o działaniu (a dokładniej o robieniu) słów kilka. Przygotowaliśmy dla was wyrażenia z czasownikiem „å gjøre”. å gjøre bruk av – robić użytek z å gjøre en forskjell – robić różnicę å gjøre en tjeneste – wyświadczyć przysługę å gjøre et inntrykk – robić wrażenie å gjøre et unntak – robić wyjątek å gjøre forsøk på – próbować, podejmować próbę å gjøre krav på – domagać się å gjøre lekser – odrabiać lekcje å gjøre motstand – sprzeciwić się å gjøre nytte – przynieść korzyść å gjøre oppmerksom på – zwrócić uwagę na å gjøre rent – sprzątać å gjøre seg kjent med – zaznajomić się z å gjøre sitt beste – robić co w swojej mocy å gjøre skade – wyrządzić szkodę å gjøre store øyne – dosł. robić wielkie oczy, zdziwić/zdumieć się å gjøre vondt – boleć Det er lettere sagt enn gjort. – Łatwiej powiedzieć niż zrobić. Det gjør ingenting. – Nic nie szkodzi. Øvelse gjør mester. – Praktyka czyni mistrza. A teraz do działania, znaczy się do nauki! 🙂 Sylwia Nowak

A tym razem przybliżymy najsmaczniejszą tematykę związaną z Danią. Poniżej kilka ciekawostek dotyczących kultury kulinarnej w Danii wraz z najbardziej tradycjonalnymi duńskimi potrawami. Czy mieliście okazję spróbować czegoś z tej listy? Jak wrażenia? Pod kątem profilu kulinarnego około 42% Duńczyków preferuje kuchnię tradycyjną. Najczęstszymi daniami, które Duńczycy spożywają na kolację jest tzw. rugbrød med pålæg, czyli kanapka z chleba żytniego, kurczak oraz pizza. Większość, bo trochę ponad 50% jada jedzenie domowej roboty. To w większości kobiety (ok. 74%) przygotowują jedzenie. Jedynie 4% duńskich dzieci bierze udział w codziennym pomaganiu w kuchni. Połowa Duńczyków poświęca około 15-30 minut na zjedzenie kolacji. Zaledwie około 20% robi to w ciągu 30-45 min. Niegdyś w Danii ogromną popularnością cieszyły się tzw. pølsevogn (dzisiejsze food tracki), w których sprzedaje się parówki z pieczywem. W latach 70-tych było ich około 700 w całej Danii. Dania słynie z dobrego jedzenia. o czym świadczy aż 24 restauracji z gwiazdkami Michelin. Biorąc pod uwagę ilość zebranych głosów na narodowe danie duńskie w 2014 w TOP 5 widnieje: 1. Stegt flæsk, 27.893 (smażona wieprzowina)2. Smørrebrød, 17.041 (kanapka)3. Hakkebøf, 7.625 (stek) 4. Karbonader, 3.406 („kotlety mielone”)5. Brændende kærlighed, 423 (puree ziemniaczane z boczkiem i cebulą) A na deser: Życzymy smacznego!Martyna Kaczmarska

8 szwedzkich smakołyków, których naprawdę szkoda nie spróbować. Kanelbullar – bułeczki cynamonowe, czyli pozycja obowiązkowa nie tylko dla miłośników słodkości, ale również dla wszystkich tych, którzy chcą spróbować czegoś naprawdę szwedzkiego. To przysmak tak charakterystyczny i ważny w Szwecji, że ma nawet swoje święto – Kanelbullens Dag (szw. Dzień Bułeczki Cynamonowej), które obchodzone jest 4 października. Semla – to słodki przysmak, którym Szwedzi zajadają się w okolicach tłustego czwartku, a tak naprawdę Tłustego Wtorku (szw. Fettisdagen), gdyż w Szwecji dzień wielkiego objadania się przypada właśnie we wtorek. Semla to bułeczka z bitą śmietaną i masą migdałową z dodatkiem kardamonu, spożywana tradycyjnie w mlecznej kąpieli. Köttbullar med potatismos och gräddsås, a więc klopsy mięsne podawane z puree ziemniaczanym i sosem śmietanowym. Kolejny wielki klasyk, o którym wspomina już książka kucharska z 1754 roku. Köttbullar zrobiły zawrotną karierę i można ich skosztować w IKEI na całym świecie. Sill – śledź, ryba jedzona w Szwecji od niepamiętnych czasów, spożywana obecnie na wielkie okazje, takie jak midsommar czy wigilia, podawana na przykład w towarzystwie sosu musztardowego. Falukorv – kiełbasa pochodząca z Falun, często podawana z duszonym makaronem i ketchupem, jeden z największych przysmaków wśród dzieci. Surströmming – kiszony śledź, a więc kolejne bardzo znane

8 faktów o szwedzkiej rodzinie królewskiej: Obecnie panującą w Szwecji dynastią jest dynastia Bernadotte. Dynastia ta panuje w Szwecji od 5 lutego 1818, a przez pewien czas panowała także w Norwegii (od 5 lutego 1818 do 18 listopada 1905 – czas unii pomiędzy Szwecją a Norwegią). Obecny król Szwecji to Karol XVI Gustaw (szw. Carl Gustaf) panujący od 15 września 1973 roku. Jego żona to królowa Sylwia (szw. Silvia), mają trójkę dzieci: córki Wiktorię (szw. Victoria) oraz Magdalenę (szw. Madeleine) i syna Karola Filipa (szw. Carl Philip). Od 7 października 2019 do dworu królewskiego należą i pełnią obowiązki na rzecz monarchii: król Carl Gustaf królowa Silvia księżniczka Victoria książę Daniel księżniczka Estelle książę Oscar książę Carl Philip księżna Sofia księżniczka Madeleine księżniczka Birgitta 4. Następczynią tronu jest księżniczka Victoria, nosi ona tytuł kronprinsessan (księżniczka koronna). Urodziła się 14 lutego 1977 roku, a już 3 lata później zgodnie z decyzją szwedzkiego parlamentu została następczynią tronu. Szwecja tym samym stała się pierwszym krajem europejskim, w którym prawo do objęcia tronu przysługuje pierwszemu dziecku, bez względu na płeć. Victoria będzie więc pierwsza królową Szwecji pochodzącą z rodu Bernadotte.5. Po księżniczce Victorii tron dziedziczą jej dzieci: najpierw księżniczka Estelle, a następnie książę Oscar, następny

Norweska rodzina królewska to najprawdopodobniej najzwyklejsza rodzina królewska na świecie. Jej członkowie chodzą/chodzili do publicznych szkół, żyją zgodnie z norweską ideą friluftsliv. Czas wolny spędzają na świeżym powietrzu jeżdżąc na nartach lub wędrując po górach. Jak my wszyscy uwielbiają także odrywać świat podczas podróży. Zacznijmy od króla Haralda V Król sam kieruje autem, jadąc do stolicy lub w góry korzysta z komunikacji miejskiej, a za granicę lata lotami rejsowymi (dostaje jedynie miejsce w pierwszym rzędzie). Nikt nie traktuje rodziny królewskiej jak celebrytów. Król Harald V zasłynął z tego, że aż trzy razy brał udział w igrzyskach olimpijskich w Tokio, Meksyku i Monachium jako żeglarz. Norweska rodzina królewska słynie jednak z mezaliansów – jednym z nich był ślub Haralda V z Sonją. Ich miłość nie spotkała się z aprobatą ze względu na pochodzenie Sonji, której rodzina trudniła się handlem. Harald V postawił jednak warunek – albo poślubi Sonję, albo do końca życia pozostanie kawalerem. Aby mogli się pobrać, zmuszeni byli uzyskać zgodę króla, Stortingu oraz premiera, co ostatecznie zaskutkowało ślubem w 1968 roku. Czas na syna Haralda V – Haakona Magnusa i jego rodzinęHistoria lubi się powtarzać. Haakon Magnus za swoją przyszłą żonę również wybrał dziewczynę bez pochodzenia szlacheckiego. Jego związek

Valentinsdag czyli walentynki, które obchodzimy 14. lutego ma swoich zwolenników także i w Danii. Rodzimą duńską tradycją są tzw. gækkebrev, czyli ręcznie robione wycinanki z papieru, wysyłane zarówno anonimowo, jak i z podpisem twórcy. Tradycja ta jest też powszechna podczas Świąt Wielkanocnych. Tymczasem my przedstawiamy Wam naszą propozycję słów i wyrażeń, które przydadzą się nie tylko w dniu zakochanych, ale i na co dzień. Martyna Kaczmarska